Wybierz język strony: Polish English German Russian
Rozmiar tekstu artykułu:

LUTOM

Wieś usytuowana 5 km na południowy wschód od Sierakowa, na wschodnim brzegu największego jeziora gminy Sieraków Jeziora Lutomskiego (173 ha1). Własność szlachecka. Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1262. W roku 1475 notowana w powiecie poznańskim (PG 9, 31). W 1404 zapis o istnieniu parafii własnej (pleban; ACC 1, 41v); W 1510 r. w dekanacie Wronki (LBP 171).

 

Obecnie największez sierakowskich sołectw. Zamieszkują je 522 osoby (stan na 1.10.2010 r.)

Ewolucja nazwy: (1262) Lutome2, (1334) Luthome3, (1411) Luthonie4, (1418) Lutom, Maior Lutomye5, (1424) Luthom6, (1428) Luthomie Maior, Lutomye7, (1435) Luthomye, Lutome Maior, Luthome Maior8, (1445) Luthomie9, (1447) Vtraque Luthomye10, (1472) Maior Luthomye, Magna Luthomye11, (1475) Lywthomye12, (1496) Luthomye Maius13, (1525) Maior Luthom14, (1550) Liuthomye15, (1563) Liutomie16, (1570) Luthomie Wielgie17, (1577) Lutomie18, (1909) Gross Luttom19,. (1911) Grossluttom20.


Wzmianki z przeszłości wsi, jej właścicieli i mieszkańców.

1262 (kopia z roku 1646) ks. Bolesław [Pobożny] poświadcza, że komes Przybysław z Lutomia nadał klasztorowi cystersów w Obrze swoją dziedzinę zwaną Reszelin (Reschelin)21.

1334 Jan, biskup poznański, oznajmia, że Świętomira z Lutomia została przyjęta wraz ze swą zmarłą córką Lubochną do bractwa (fraternitas) katedry poznańskiej pod warunkiem, że zapisze 8 skojców22 czynszu rocznego na Lutomiu z przeznaczeniem na cele budowlane (pro fabrica) kościoła katedralnego, który wybrała na miejsce swego pochówku; ponadto Świętomira przeznacza dla katedry poznańskiej jednorazowo 50 owiec, a także wóz z końmi, którym zostaną przywiezione jej zwłoki, jeśli ten wóz będzie jej własnością23 

1386 dziedzice z Lutomia pozwani przez Sędziwoja Psarskiego o to, że najechali gwałtem w 4 konie jego dobra i rabowali, przez co poniósł szkodę 30 grzywien24.

1387 Janek Lutomski z Lutomia w sporze z Piotrkiem Połajewskim o 15 grzywien25.

1388-91 Klemens Lutomski zw. Szopa (Sappa, Szopa, Soppa, Sopa, Sopina!) z Lutomia26:

1389 tegoż pozywa Andrzej (Andrko) Ponicz mieszczanin poznański o 4 grzywny27;

tenże w sporze z Sabdajem Żydem [poznańskim] o 6 grzywien28.

1398 pani Lutomska wraz synami jej i tegoż Klemensa zwanego Sopa [prawdopodobnie Bodzęta i Jan] toczą proces z Abrahamem - Żydem poznańskim - o 3 grzywny; Nosala [może ze Słopanowa?] poręcza za Lutomską i jej synów29.

1388-1413 Gniewomir Lutomski z Lutomia30, tenże toczy procesy:

1388 z Andrzejem z Ptaszkowa o 14 grzywien długu31;

1396 z Aronem Żydem [poznańskim]32;

1397 z Dobrogostem z Kamionny33.

1396 Sikora Lutomski pozwany przez panią Słopanowską o bydło wartości 3 grzywien, Słopanowska płaci przysądne34.

1398-1426 Przecław Lutomski dziedzic Lutomia, 1417-28 z Lutomia Małego, 1432-35 z Grobi [k. Sierakowa]35:

1400 tenże toczy proces ze Śmichną Orzelską [z Orla Małego]; Przecław dowodzi, że Śmichna została pozbawiona wyrokiem sądu wojewody prawa do pieniędzy posażnych36.

1413 tenże oraz Gniewomir i Bodzęta Lutomscy w sporze z Janem człowiekiem (homo) wojewody; dowodzą, że Jan napadł na gospodę Przecława i ranił go37.

1418 Przecław dziedzic w Lutomiu w sporze z dziedzicami Sierakowa o granice38.

1420-25 tenże w sporach:

1420 z Niemierzą, dziedzicem z Lubosza39.

1424 z Cherubinem, sołtysem z Gorszewic40.

1425 z Boguszem Koszuckim [z Koszut w powiecie pyzdrskim]; Bogusz dowodzi, że z powodu nie zapłacenia przez Przecława pieniędzy, poniósł 6 grzywien szkody41.

1432-35 tenże Przecław z Grobi:

1432 w sporze z [Bartłomiejem] Przyborowskim [zwanym] Basz42.

1435 tenże Przecław niegdyś Lutomski sprzedaje Janowi i Wincentemu braciom niedzielnym z Sierakowa Grobię w powiecie poznańskim za 400 grzywien i kupuje od nich 2 łany w Jaroszewie za 40 grzywien43.

1398-1449 Bodzęta oraz Jan Lutomscy, bracia rodzeni, synowie Klemensa [Lutomskiego] zwanego Szopa, dziedzice Lutomia, (1434) Grobi [k. Sierakowa], (od 1434) Lutomia Małego i Rokszyna44:

1398 Bodzęta w sporze z Abrahamem Żydem poznańskim o dług swego [zmarłego?] ojca Klemensa zwanego Sopa z Lutomia45.

1432 Bodzęta Lutomski z Lutomia w sporze z Wierzbiętą z Sierakowa i jego żoną Femą oraz z Dobrogostem z Sierakowa46.

1432 pełnomocnicy Bodzęty i Jana z Lutomia oraz Femy żony Wierzbięty z Sierakowa zgadzają się przyjąć woźnego [sądowego], który wbije nowy pal (obok starego) w strugę Osiecznica [łączy Jeziora Lutomskie i Białcz Wielki] oraz inny pal w strugę zwaną Swraba [niezident.]; woźny ma także wykonać znaki przez wywiercenie otworu [w palach?, dla rozgraniczenia dóbr?, czy dla zaznaczenia wysokości ustalonego poziomu wody we wspomnianych strugach?]47.

1432 Bodzęta Lutomski i jego żona, córka Andrzeja Krupki [ze Skórzewa]48.

1434 ciż bracia rodzeni sprzedają Przecławowi z Grobi [wcześniej z Lutomia] wieś dziedziczną Grobia w powiecie poznańskim za 300 grzywien49.

1434-35 ciż w sporze z Sędziwojem z Milina [obecnie Mylina]50.

1435 Bodzęta i Jan z Lutomia przegrywają proces z Agnieszką z Sierakowa oraz Janem i jego braćmi niedzielnymi z Sierakowa w sprawie pala wbitego jako kopiec [graniczny] w strugę zwaną Osiecznica; Bodzęta i Jan mają usunąć pal i zapłacić karę51.

1435 ciż przedkładają przed sądem dokument starosty [generalnego Wielkopolski] dotyczący przeniesienia [na nich] prawa własności (litera resignatoria) folwarku Rokszyno, wsi Lutom Mały oraz całej części wsi Lutome Maior po bracie rodzonym [Przecławie?]; woźny [sądowy] zeznaje, że na trzech kolejnych roczkach nikt nie zgłosił roszczeń z tytułu prawa bliższości52.

1442 Bodzęta Lutomski w sporze z Jakubem zwanym Białek, kmieciem lub mieszczaninem (kmetho vel civis) z Sierakowa53.

1447 Bodzęta dziedzic w Vtraque Luthomye sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu Janowi prepozytowi i plebanowi kościoła [parafialnego] we Lwówku 1 grzywnę czynszu rocznego na swych częściach w Rokszynie i Lutomiu Małym za 12 grzywien54.

1448 ciż dziedzice w Lutomiu, Rokszynie i Lutomiu Małym55.

1449 Bodzęta z Lutomia daje Janowi plebanowi ze Lwówka 1 grzywnę czynszu rocznego na swej części w Lutomiu Małym56.

1468 Jan z Lutomia wspomniany jako zmarły.

1405 Marcin Lutomski pleban w Sierakowie57.

1405 Beata z Lutomia zostaje przez sąd zachowana w prawach do oprawy (litera donacionis) na Lutomiu, w sprawie przeciwko Niczkowi Litwinowi mieszczaninowi poznańskiemu58.

1406 Teodoryk (Dzietrzych) Lutomski pozwany przez Tomasza Buszewskiego i jego synów o 20 grzywien z tytułu poręczenia59.

1411-27 Wojciech Otyra, notariusz publiczny, syn zmarłego Marcina z Lutomia60.

1428 [Gotard] Dołęga z Lutomia Wg KR 5, 19-20, identyczny z Gotardem Dołęgą wspomnianym m.in. w Osowie (k. Szamotuł, obecnie Stare Osowo) (1425-27), Pomorzanach (pow. gnieźnieński, obecnie Pomarzany) (1425-45) Połajewie (1434), Przyborowie (k. Szamotuł) od 1432 oraz w Łukowie i Kiszewie (1442) w sporze z Piotrem kmieciem z Góry61 

1445 Dobrogost dziedzic w Lutomia.  

1462 Dorota wdowa po Lutomskim w sporze ze Stanisławem Lipnickim62. 

1466-1509 Jakub, 1466-1517 Marcin i 1466-1522 Mikołaj Lutomscy, dziedzice w Lutomiu, bracia rodzeni niedzielni, synowie Jana z Lutomia:

1466 ciż sprzedają z zastrzeżeniem prawa wykupu Stanisławowi Niemierzewskiemu [z Niemierzewa k. Sierakowa] 7 1/2 łana w Lutomiu Małym i 1/4 część wsi opustoszałej Rokszyno za 100 kóp [groszy]63.

1468-1517 Marcin Lutomski duchowny.

1471 tymże braciom dziedzicom w Lutomiu winien jest Jan Białecki z Durmowa [zapewne Dormowa] 9 grzywien długu64 

1485 Marcin pleban w Rozdrażewie [powiat pyzdrski] i Mikołaj pleban w Lutomiu bracia rodzeni niedzielni i dziedzice w Lutomiu rezygnują swemu bratu rodzonemu Jakubowi swoje części po ojcu i matce w Małym Lutomiu65.

1485 Jakub Lutomski zapisuje żonie Annie po 100 kóp [groszy] posagu i wiana na 1/2 wsi Lutom66. 

1502 ciż bracia Marcin pleban w Sierakowie, Mikołaj pleban w Lutomiu i Jakub z Lutomia w sporze z Janem Przesieckim z Lutomia o 1/2 wsi opustoszałej Rokszyno67 

1503-22 Mikołaj Lutomski pleban w Lutomiu 

1508-09 Jakub dziedzic w Lutomiu 

pobór: 1509 Jakub Lutomski: Jadwiga, Michał i Jan;  

1537 Anna wdowa po Jakubie Lutomskim, Jan, Barbara, Elżbieta, Dorota, Katarzyna i Anna Lutomskie. 

1469 Maciej z Lutomia występuje w sądzie w imieniu Andrzeja z Wolsztyna68 

1482 tenże? Maciej syn zmarłego Wojciecha Lutomskiego; Mikołaj niegdyś Lutomski.

1469-75 Dorota dziedziczka Małego Lutomia:  

1469 taż toczy procesy z Dobiesławem Rozbickim69 

1470 taż płaci karę 8 skojców70, ponieważ nie stawiła się w sądzie pozwana przez Marcina, Mikołaja i Jakuba z Małego Lutomia71 

1475 taż daje mężowi całą swą 1/2 wsi Lutom72 

1475 taż [potem najpewniej taż Dorota żona Mikołaja Młyńskiego z Młynów, powiat pyzdrski, obecnie Trzykolne Młyny]: Dorota, Jadwiga i Małgorzata. 

1482 Mikołaj, niegdyś Lutomski, oraz jego bratankowie Maciej i Bartłomiej bracia niedzielni, synowie zmarłego Wojciecha Lutomskiego; tymże Mikołaj Jaromirski z Rakoniewic winien jest 20 grzywien dobrych półgroszy długu i zobowiązuje się wwiązać ich w 2 łany osiadłe w Rakoniewicach73. 

1467 Andrzej [Bniński] biskup poznański oznajmia, że w uznaniu zasług nadaje magistrowi Dobrogostowi z Sierakowa kanonikowi katedry poznańskiej [i plebanowi w Biezdrowie] dziesięciny snopkowe oraz pieniądze za len należne do stołu biskupiego i do klucza pszczewskiego, m.in. ze wsi Lutom; dziesięciny te wrócą do stołu biskupiego po śmierci Dobrogosta lub po osiągnięciu przez niego godności biskupiej74 

1472 Dobrogost z Sierakowa kanonik poznański [i pleban w Biezdrowie] upomina się u dziedziczek Biezdrowa o zaległe sumy, m.in. z tytułu wspomnianych wyżej dziesięcin z Lutomia75. 

1495 Lutomski familiaris76 wojewody poznańskiego [Jana Świdwy z Szamotuł]77. 

1496 Jadwiga z Lutomia 

1496 Jadwidze, córce zmarłego Wawrzyńca Przesieckiego, zapisuje mąż Wincenty Kamieński [z Kamieńca k. Grodziska Wlkp.] po 100 grzywien posagu i wiana na 1/2 części dziedzicznej w Kamieńcu78. 

1496 Michałowi i Janowi z Łagiewnik [w powiecie gnieźnieńskim, obecnie Łagiewniki Kościelne] poręcza Wincenty Kamieński (pod karą umowną 100 grzywien), że jego żona Jadwiga, a ich siostra, zezna przed starostą [generalnym Wielkopolski], iż zaspokoili jej roszczenia do dóbr po ojcu i matce we wsiach [po ojcu] Łagiewniki i Oleksino [w powiecie gnieźnieńskim, obecnie Olekszyn] oraz [po matce] Lutom, Lutom Mały i Rokszyno79 

1496 Janowi i Michałowi braciom niedzielnym, dziedzicom w Lutomia, (synom zmarłego Wawrzyńca Przesieckiego) poręcza Mikołaj Młyński za swoje córki Dorotę, Małgorzatę i Jadwigę, że będą one bronić od roszczeń innych osób całe swe części dziedzictwa po matce [Dorocie z Lutomia] we wsiach Lutom, Lutom Mały i Rokszyno, które to części przypadły im po śmierci Wawrzyńca Przesieckiego, a sprzedane zostały tymże Janowi i Michałowi za 40 grzywien80 

1496 Jan i Michał synowie zmarłego Wawrzyńca Przesieckiego kupują od [swych sióstr przyrodnich] Doroty, Małgorzaty i Jadwigi córek Mikołaja Młyńskiego (te siostry panny występują w asystencji m.in. ojca), całe ich części po matce [Dorocie z Lutomia] w Lutomiu, Lutomiu Małym i Rokszynie oraz prawo bliższości, które winno im przypaść po śmierci któregoś z dzieci wspomnianego Wawrzyńca81 

1499 Jan Lutomski dziedzic w Lutomiu Małym82 

1499 Jan Lutomski zapisuje żonie Barbarze córce Marcina Studzieńskiego [ze Studzieńca k. Rogoźna] po 100 kóp groszy posagu i wiana na 1/2 wsi Lutom Mały, na całym folwarku i dworze, na połowie jezior i 1/2 młyna wodnego oraz na 1/2 wsi Rokszyno, którą ma w zastawie za 60 grzywien83 

1500 Jan Lutomski, bratanek Piotra i Wojciecha, dziedzica Przesieki84 

1500-02 Michał i Jan bracia, synowie Wawrzyńca Przesieckiego, dziedzice w Małym Lutomiu toczą proces z Dorotą i Jadwigą córkami Mikołaja Młyńskiego o 25 grzywien85 

1502 Jan Przesiecki z Lutomia 

1502 Jan Lutomski, zięć Barbary [córki Jana Knyszyńskiego] żony Marcina Studzieńskicgo, kupuje, z zastrzeżeniem prawa wykupu, od wspomnianej Barbary jej części we wsiach Knyszyn i Drogocin za 100 zł węgierskich86.

1502 Jan Lutomski zapisuje szpitalowi św. Ducha we Lwówku 2 grzywny i 16 groszy czynszu rocznego od sumy głównej 42 zł węgierskich na 1/2 wsi Lutom Mały87. 

1503 Michał i Jan synowie Wawrzyńca Przesieckiego;  

Jan Lutomski sprzedaje:  

1504 Marcinowi Kwileckiemu 1/2 części jeziora w Kwilczu [Kwileckie Jezioro]88 

1504 z zastrzeżeniem prawa wykupu, części w Rokszynie i Lutomiu Małym89 

1507 z zastrzeżeniem prawa wykupu, Wincentemu Przecławskiemu, części w Knyszynie i Drogocinie za 100 zł węgierskich, które nabył [w 1502] za tę sumę od Barbary żony Marcina Studzieńskiego90 

1508-09 Jan z Lutomia: płaci pobór za rok 1508,  

1510-11 Jan Lutomski brat [przyrodni] Małgorzaty Lutomskiej żony Piotra Bielejewskiego91 

1509 Jan Lutomski, syn zmarłego Wawrzyńca Przesieckiego, zeznaje, że jego wuj Jakub Lutomski zaspokoił jego roszczenia do 30 grzywien92 

1509 Jan Lutomski zapisuje żonie Zofii córce zmarłego Piotra Borzejewskiego [zapewne z Borzujewa w powiecie pyzdrskim, obecnie Borzejewo] po 100 grzywien posagu i wiana na swej części wsi Rokszyno i na 1/2 części wsi Lutom Mały93.

1513 Jan Lutomski, stryj Heleny Mniskiej, żony Stanisława Krzyszkowskiego94 

1514 Michał Lutomski (?) (DwMat. 14406, 637, cytowanej zapiski w GZ nie odnaleziono).

1516 Jan Lutomski otrzymuje od Marcina Studzieńskiego 100 zł węgierskich jako posag swej [zmarłej ?] żony Barbary. W zapisce tej Barbara nie została określona jako zmarła żona Jana Lutomskiego. Przyjmujemy, że tak było i zakładamy, iż Zofia Borzejewska, córka Marcina, była drugą żoną wspomnianego Jana95.

1516 Jan Lutomski ojciec i opiekun Wojciecha i Anny swych dzieci oraz Anna Przesiecka żona Piotra Przesieckiego w sporze z Małgorzatą i jej mężem Janem Noskowskim [z Noskowa w powiecie gnieźnieńskim]96.

1517 Jan Lutomski sprzedaje Wojciechowi Byłęckiemu [z Bylęcina k. Zbąszynia] całe połowy we wsiach Lutom., Lutom Mały i Rokszyno za 800 grzywien i kupuje z zastrzeżeniem prawa wykupu od wspomnianego Wojciecha te same części za 300 grzywien [?]97 

1517 Jan Lutomski: Wojciech, Anna [i in.];

1517 Jan Lutomski kupuje od Sebastiana Jaktorowskiego całą jego część wsi Studzieniec w powiecie poznańskim za 200 kóp [groszy]98.

1517 Jan Lutomski, jego żona Zofia Borzejewska99.

1519 Jan Lutomski dziedzic w Studzieńcu zapisuje żonie Zofii, córce zmarłego Piotra Borzejewskiego, po 100 grzywien posagu i wiana na części wsi Studzieniec100.

1519 Jan Lutomski kupuje od Małgorzaty Studzieńskiej, żony Jana Noskowskiego, części wsi Studzieniec za 40 grzywien101.

1527 Jan Lutomski, za zgodą swej żony Zofii, sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu Maciejowi Wełmińskicmu 4 łany osiadłe i 1 łan opustoszały we wsi Studzieniec za 105 grzywien102.

1527 Jan Studzieński z żoną Zofią Lutomską sprzedają z zastrzeżeniem prawa wykupu Janowi Gorzowskiemu 4 łany osiadłe w Studzieńcu za 80 grzywien103 

1529 Jan Lutomski sprzedaje Maciejowi Wełmińskiemu całą część w Studzieńcu za 100 grzywien104 

1529 Jan Lutomski kupuje od Andrzeja i Jerzego Jemielińskich [z Imielna Kościelnego w powiecie gnieźnieńskim, obecnie Imielno] braci rodzonych niedzielnych [synów Macieja Jemielińskiego] całe ich części dziedziczne w Imielnie i Fałkowie w powiecie gnieźnieńskim za 500 grzywien oraz 1/2 wsi Złotniki [obecnie Złotniczki] w powiecie gnieźnieńskim z częścią jeziora i rzeki Głównej za 44 grzywny105.

1529 Zofia Lutomska zeznaje, że mąż Jan Lutomski zaspokoił jej roszczenia do 100 grzywien posagu i wiana, zapisanych jej przez tegoż Jana na 1/2 wsi Studzieniec106.

1530 Jan Lutomski, stryj Jadwigi Siekierzeckiej, żony Jana Trzeckiego [z Trzeku]107.

1531 tenże? Jan Lutomski wspomniany jako zmarły.  

1496-1503 Dorota, Jadwiga i 1496-1511 Małgorzata córki Mikołaja Młyńskiego [i prawdopodobnie Doroty z Lutomia]:  

1496 też i 1500-02 Dorota i Jadwiga;

1502 Dorota i Jadwiga córki zmarłego Mikołaja Młyńskiego, w asystencji stryja Andrzeja Bieganowskiego i [wuja?] Marcina Lutomskiego, plebana w Sierakowie, sprzedają z zastrzeżeniem prawa wykupu Mikołajowi Młyńskiemu, swemu bratu stryj, całą wieś Czmoń w pow. pyzdrskim za 140 grzywien108 

1503 Dorota i Jadwiga siostry, córki zmarłego Mikołaja Młyńskiego, sprzedają z zastrzeżeniem prawa wykupu, za 37 grzywien Bartłomiejowi Chrzypskiemu [z Chrzypska Wielkiego] wszystkie swoje przezyski (perlucra), które uzyskały na częściach Małego Lutomia - Michała i Jana synów Wawrzynca Przesieckiego109.

1508-11 Małgorzata Lutomska żona Piotra Bielejewskiego110 

1505 szlachcic Stanisław Lutomski i Jan Jemieliński [z Imielna Kościelnego] świadczą w procesie o naganę szlachectwa111 Andrzeja z Naramowic, kustosza wiślickiego, że zmarła Eufemia, żona zmarłego Jerzego Zeta z Naramowic, mieszczanina poznańskiego i matka wspomnianego Andrzeja, była szlachcianką h. Prawdzic i siostrą ich matki112 

1512-22 Jan Lutomski oraz 1521-42 Barbara, 1537 Elżbieta, Dorota, Katarzyna i 1537-44 Anna Lutomskie, dzieci Jakuba Lutomskiego i Anny:  

1512 Jan s. Jakuba z Lutomia, student.

1521-41 Barbarze Lutomskiej, c. Jakuba Lutomskiego, zapisuje mąż - Mikołaj Gnuszyński - po 50 grzywien posagu i wiana:  

1521 na 1/2 swych dóbr we wsiach Gnuszyn, Lubocześnica i Chełm w powiecie poznańskim113 

1525 na części Kwilcza114 

1541 po 100 grzywien posagu i wiana na całych swych częściach w Kwilczu115 

1522 honorabilis Jan Lutomski i 1537 Anna córka zmarłego Jakuba Lutomskiego, żona Andrzeja Gorzeńskiego116 

1537 Anna Lutomska wdowa, po Jakubie Lutomskim, daje swym córkom Elżbiecie, Dorocie i Katarzynie, pannom, swą oprawę na wsi Lutom117. 

1542 Mikołaj, Wojciech i Wawrzyniec Gnuszyńscy, synowie Mikołaja Gnuszyńskiego i Barbary Lutomskiej, otrzymują od ojca w dziale, obok Stefana i Stanisława, synów Mikołaja Gnuszyńskiego z jego pierwszego małżeństwa, 1/2 Kwilcza i 1/2 młyna wodnego118 

1544 Anna Lutomska, wdowa po Andrzeju Gorzeńskim, sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu, Wojciechowi Gorzeńskiemu oprawę swego posagu i wiana na wsiach Gorzeń i Skrzydlewo w powiecie poznańskim za 150 grzywien119.

1516-18 Wojciech, 1516-29 Anna, 1531 Barbara, 1531-32 Stanisław, Piotr, Józef i 1531-34 Jan Lutomscy, dzieci Jana Lutomskiego:

1516 Wojciech i Anna, dzieci Jana Lutomskiego [i Barbary Studzieńskiej]: Jadwiga, Michał i Jan;

1517 Wojciech z siostrą Anną kwitują ojca Jana Lutomskiego z oprawy ich zmarłej matki Barbary Studzieńskiej120. 

1518 Wojciech i Anna, dzieci Jana Lutomskiego, dziedzice w Studzieńcu w sporze z Mikołajem Mielżyńskim o należną im część posagu po ciotce (amita) Katarzynie Łężeckiej121.

1529 Anna Lutomska żona Stanisława Retkowskiego [z Retkowa w powiecie kcyńskim] sprzedaje za 300 grzywien Maciejowi Wełmińskiemu część po matce [Barbarze] we wsi Studzieniec, otrzymaną po zmarłym Wojciechu Studzieńskim122 

1531 Stanisław, Piotr, Józef i Jan Lutomscy bracia rodzeni niedzielni, synowie Jana Lutomskiego [i Zofii Borzejewskiej; (zob. GG 24, 365)] dziedzice w Imielnie, sprzedają z zastrzeżeniem prawa wykupu Wawrzyńcowi Przyborowskiemu [zwanemu] Mieszała całą 1/2 wsi Złotniki w powiecie gnieźnieńskim za 45 grzywien123 

1531 Barbarze Lutomskiej, córce zmarłego Jana Lutomskiego [i jego drugiej żony Zofii Borzejewskiej?], zapisuje Andrzej Przyborowski [zwany] Mieszała po 70 grzywien posagu i wiana na 1/4 swych części w Przyborowie w powiecie gnieźnieńskim i na innych dobrach, które nabędzie on lub jego syn Wawrzyniec, przyszły mąż Barbary124.

1532 Wawrzyniec Przyborowski [zwany] Mieszała, sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu za 45 grzywien Jerzemu Redeckiemu [z Redcza w powiecie gnieźnieńskim, obecnie Recz] 1/2 Złotnik w powiecie gnieźnieńskim, nabytą od Stanisława, Piotra, Józefa i Jana Lutomskich125.

1534 Janowi Lutomskiemu [czy synowi Jana?] daje uczciwa Anna Włochowa, wdowa po sławetnym Augustynie Włochu (Italus), mieszczaninie poznańskim, 600 zł swej oprawy posagu i wiana, zapisanych przez męża na jego dobrach ruchomych oraz 150 zł jej własnych126. 

1522-38 Andrzej, Wincenty i 1525-38 Jan Lutomscy bracia rodzeni niedzielni:  

1522 Andrzej i Wincenty Lutomscy,  

1525 Jan, Andrzej i Wincenty Lutomscy, bracia rodzeni niedzielni, sprzedają z zastrzeżeniem prawa wykupu szpitalowi św. Ducha we Lwówku 5 grzywien czynszu rocznego na swoich częściach w Małym Lutomiu za 60 grzywien czyli 80 zł węgierskich127 

1546-77, Wincenty Lutomski dziedzic w Lutomiu (zmarły przed rokiem 1584): 

1546 tenże kupuje z zastrzeżeniem prawa wykupu od Aleksandra Bylęckiego i jego żony Anny Starołęskiej [prawdop. ze Starołęki Wielkiej] 1 łan osiadły w Lutomiu za 20 grzywien128.

1551 tegoż żona Apolonia Siedlemińska córka Macieja Brzozogajskiego [z Brzozogaju w powiecie gnieźnieńskim]129.

1551 tenże zapisuje żonie Apolonii po 1100 zł posagu i wiana na Lutomiu Małym osiadłym, Rokszynie opustoszałym i na 1/2 wsi Lutom130.

1563 tenże - patrz niżej: pobór;  

1584 tenże wspomniany jako zmarły, patrz niżej: Katarzyna Lutomska. 

1563 W podziale borów i lasów w Kaczlinie wspomniano bory ciągnące się od Sierakowa do Lutomia oraz kopiec węgielny Lutomski131.

1575 Jerzy Wierzchaczewski sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu za 42 zł węg. szpitalowi św. Ducha we Lwówku 2 grzywny i 16 groszy czynszu rocznego [zapisanego] na swych częściach w Wierzchaczewie, przenosząc ten czynsz z części wsi Lutom Mały, zmarłego Jana Lutomskiego132.

1584 Katarzyna Lutomska, córka zmarłego Wincentego Lutomskiego, i jej mąż Wincenty Krajewski sprzedają Maciejowi Boboleckiemu części w Lutomiu, Lutomiu Małym i Rokszynie za 2000 florenów133.

Inni posiadacze części w Lutomiu.:

1517-28 Wojciech Bylęcki:

1528 tenże zapisuje żonie Klarze Sobockiej po 100 kóp [groszy] posagu i wiana na częściach wsi Kosiczyn i Chlastawa oraz na 1/2 inwentarza w Lutomiu134.

1538-50 Aleksander i 1538-63 Jan Bylęccy dziedzice w Lutomiu, bracia rodzeni niedzielni, synowie Wojciecha Bylęckiego:

1538 Aleksander Bylęcki daje matce Klarze Bylęckiej w dożywocie swe dobra w Lutomiu i Lutomiu Małym135.

1540 ciż sprzedają, z zastrzeżeniem prawa wykupu, Jerzemu Naramowskiemu całe części dziedziczne w Lutomiu za 100 grzywien136.

1541 Aleksander Bylęcki zapisuje żonie Annie, córce zmarłego Jana Starołęskiego, po 250 grzywien posagu i wiana na 1/2 części (z działu z bratem rodzonym Janem Bylęckim) w Lutomiu i Lutomiu Małym137.

1543 Jan Bylęcki, syn zmarłego Wojciecha Bylęckiego zapisuje żonie Helenie, córce zmarłego Stanisława Mniskiego, po 200 grzywien posagu i wiana na 1/2 części w Lutomiu, Lutomiu Małym i Rokszynie138.

1544 Aleksander Bylęcki sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu za 70 grzywien mansjonarzom kolegiaty w Sierakowie 4 grzywny czynszu rocznego na 1/2 Lutomia139 

1546 Aleksander Bylęcki, patrz wyżej: Wincenty Lutomski;  

1547 Jan Bylęcki dziedzic w Lutomiu daje Wincentemu Lutomskiemu całe części dziedziczne w Małym Lutomiu osiadłym i Rokszynie opustoszałym140 

1547 Klara Sobocka, wdowa po Wojciechu Bylęckim, daje swemu synowi Aleksandrowi Bylęckiemu 200 zł swego posagu i wiana [zapisanego] na częściach wsi Kosiczyn i Chlastawa oraz na 1/2 inwentarza w Lutomiu141 

1563-83 Wojciech Lutomski albo Bylęcki:  

1563 tenże, patrz niżej: pobór;  

1570 tenże zapisuje żonie Poliksenie Chłapowskiej, córce Stanisława Chłapowskiego Górnego [z Chłapowa w powiecie pyzdrskim], po 1.100 zł posagu i wiana na 1/2 dóbr w LutomiuWielkim oraz na połowach swych części młyna wodnego zwanego Lutomski i jezior142 

1577, 1580-83 tenże, patrz niżej: pobór. 

1577-84 Maciej Bobolecki:  

1577-83 tenże, patrz niżej: pobór;  

1584 tenże, patrz wyżej: Katatzyna Lutomska. 

 

Pobór z Lutomia (podatki i daniny) w wieku XVI:  

1508 od 1 młyna o 1 kole, od 7 łanów Jana [Lutomskiego] i 7 łanów Jakuba [Lutomskiego]143.

 

1509 od młyna 6 groszy, Jakub [Lutomski] płaci od 7 łanów, Jan [Lutomski] od 6 łanów, od karczmy 3 grosze144.

 

1510 od 12 łanów i 2 karczem145.

 

1553 z części Lutomskiego [Aleksander?, Jan? Bylęccy] i z części wdowy Lutomskiej [Klara Sobocka?]146.

 

1563 z części Wincentego Lutomskiego od 5 łanów, 1 karczmy (doroczne) i 1 młyna (doroczne) o 1 kole; z części Jana i Wojciecha Lutomskich [Bylęckich?] od 5 łanów147.

 

1577 z części Wojciecha Lutomskiego [Bylęckiego?] i z części Macieja Boboleckiego148.

 

1580 z części Wojciecha Bylęckiego: od 4 łanów, 4 zagrodników, 1 komornika, 1 rybaka; z części Macieja Boboleckiego: od 4 łanów, 3 zagrodników, 2 komorników, 1/2 karczmy dorocznej, 1 młyna o 1 kole149.

 

1583 Maciej Bobolecki i Wojciech Bylęcki płacą pobór150.

  

Plebani w Lutomiu:

 

1404 Adam, pleban w Lutomiu, przedtem w Żydowie, w sporze z Mikołajem [zwanym] Szołdra dziedzicem. w Szołdrach [k. Śremu]; strony powołują pełnomocników. Plebana Adama pozwał Mikołaj Szołdrski, w sprawie wykupu działu Szołdr, sprzedanego mu za 50 grzywien151.

 

1421 Jakub, pleban z Lutomia, zobowiązuje się zwrócić pobraną przez siebie dziesięcinę snopkową z Rokszyna, należącą do kościoła [parafialnego] w Chrzypsku [Wielkim]152.

 

1441 – zmarł.

 

1446 Jan, notariusz królewski, brat Janusza z Koleszyna [Kolesina?] pleban w Lutomiu153.

 

1445 Jan, pleban w Lutomiu, w sporze z Dobrogostem, dziedzicem w Lutomiu, który zarzuca plebanowi m.in. brak prawa do tego kościoła, nieobecność w nim w ciągu ostatnich lat, a przede wszystkim to, że mimo upływu 4 lat od otrzymania kościoła nie uzyskał święceń; Jan odpowiada, że jest kapłanem, a w czasie swej nieobecności, gdy pozostawał na dworze i na służbie królewskiej, służbę Bożą w kościele w Lutomiu pełnili, za zgodą ordynariusza, wikarzy154.

 

1446-70 Mikołaj Otuski, pleban w Lutomiu155.

 

1475 zmarł Jan [?] - pleban w Lutomiu. patrz poniżej.

 

1475-82 Marcin Lutomski:

 

1475 Wawrzyniec dziedzic w Przesiece z żoną Dorotą [z Lutomia] prezentują na plebani kościoła parafialnego św. Andrzeja Apostoła w Lutomiu, po śmierci plebana Jana, Jana z Przesieki kanonika [w kościele] św. Jerzego na grodzie gnieźnieńskim; Mikołaj i Jakub dziedzice w Lutomiu prezentują na plebani [swego brata] Marcina z Lutomia156.

 

1482 tenże pleban w Lutomiu157.

 

1485, 1502-22 Mikołaj Lutomski:

 

1485 tenże pleban i dziedzic w Lutomiu.

 

1502 tenże pleban w Lutomiu.

 

1503-22 Mikołaj Lutomski pleban w Lutomiu158.

 

1522 tenże, patrz poniżej.

 

1510 parafia lutomska w dekanacie Wronki [formularz nie wypełniony]159.

 

1522 Jan Lutomski prezentowany na plebani kościoła parafialnego w Lutomiu przez Andrzeja i Wincentego Lutomskich, po rezygnacji ostatniego plebana Mikołaja Lutomskiego160.

 

1524-28 Wojciech pleban w Lutomiu161.

 

1534-38 Błażej:

 

1534 tenże pleban w Lutomiu162.

 

1538 tenże zmarł, patrz poniżej.

 

1538 venerabilis163 Adam [Olejnik-Montanus dr, penitencjariusz katedry poznańskiej164] dostojnik (primarius) katedry [poznańskiej, prezentowany na plebani [kościoła parafialnego] w Lutomiu, po śmierci ks. Błażeja, przez Jana oraz Wincentego i Andrzeja Lutomskich, braci165.

 

1540-44 Wawrzyniec z Pczewa [obecnie Pszczew];

 

1544-48 Wojciech z Buku166.

 

1548-50 Piotr Gołębiowski:

 

1548 tenże pleban w Lutomiu167.

 

1550 tenże, patrz poniżej.

 

1550 Wojciech Słojek (Sloyek), wikary w Pczewie, prezentowany na plebani w Lutomiu, po rezygnacji plebana Piotra Gołębiowskiego, przez Wincentego Lutomskiego dziedzica w Lutomiu i jego brata ciotecznego Aleksandra Bylęckiego168.

 

1564 dziesięcina z Lutomia Małego należy do uposażenia klucza poznańskiego, dóbr biskupa poznańskiego169.

 

II połowa XVI w. Kościół lutomski znajduje się w rękach innowierców.

 

1580 parafia Lutom obejmuje wsie: Lutom, Kaczlin, Lutom Mały i Grobia170.

 

1600 Grzegorz z Osieczny, prezentowany przez Annę Lutomską jako pierwszy pleban po odzyskaniu kościoła przez katolików. Zajął się naprawą świątyni i budową nowej szkoły parafialnej171.

 

1603 Pierwsza po odzyskaniu przez katolików wizytacja kościoła172

 

1738 wizytacja kościoła parafialnego św. Andrzeja Apostoła w Lutomiu: kościół jest drewniany, pleban ma role w trzech polach173.

 

Urodzeni w Lutomiu. 

 

1405 Marcin Lutomski, pleban w Sierakowie, zawiera ugodę z Mikołajem i Piotrem Zatomskimi, dotyczącą dziesięciny snopkowej z Zatomia174.

 

1411-27 Wojciech Otyra (Othira, Othyra, Otyra), syn zmarłego Marcina z Lutomia:

 

1411-26 tenże, kleryk diecezji poznańskiej i notariusz publiczny175.

 

1415-25 tenże, notariusz biskupa krakowskiego Wojciecha Jastrzębca176.

 

1418-28 tenże pleban kościoła [parafialnego] w Bolechowicach [k. Krakowa]177 i

 

1427 altarysta altarii 10.000 Męczenników w kościele NMP w Krakowie178.

 

1468-1517 Marcin Lutomski dziedzic Lutomia, syn zmarłego Jana z Lutomia:

 

1468 tenże, syn zmarłego Jana z Lutomia, kleryk diecezji poznańskiej, otrzymuje admisję179 na urząd notariusza publicznego w diecezji poznańskiej180.

 

1475 tenże prezentowany na plebani w Lutomiu przez braci, patrz wyżej.

 

1482 tenże pleban w Lutomiu.

 

1479 [prawdopodobnie tenże] Lutomski subkolektor181 świętopietrza przy biskupie poznańskim Urielu Górce182.

 

1485-1517 tenże, następnie plebanem:

 

1485 w Rozdrażewie, 1487 w Noskowie183, 1499-1517 w Sierakowie;

 

1499 tenże toczy proces z Marcinem altarystą w Sierakowie; Lutomski domaga się 17 zł węgierskich i 5 grzywien, które legował zmarły Mikołaj, prepozyt św. Ducha, na cele budowlane kościoła parafialnego w Sierakowie, a które poprzedni pleban, zmarły Mikołaj Miklasz, powierzył w depozyt184.

 

1500 Jan Lutomski pleban w Sierakowie i altarysta we Lwówku185.

 

1508 pleban w Sierakowie i altarysta altarii św. Apolonii w katedrze poznańskiej186.

 

1517 tenże, pleban w Sierakowie187.

 

1483-1517 tenże, altarysta: w katedrze poznańskiej:

 

1483188; 1507 altarii św. Apolonii w katedrze poznańskiej189.

 

1510 altarysta w katedrze poznańskiej190.

 

1517 tenże altarysta altarii NMP w katedrze poznańskiej, wspomniany jako zmarły191.

 

1504-10 tenże altarysta w kościele parafialnym we Lwówku:

 

1504 patrz Lwówek192; 1510193.

 

1510 tenże altarysta w Poniecu194.

 

1512 Jan syn Jakuba z Lutomia, student w Krakowie195.

 

Wzmianki z przeszłości wsi, jej właścicieli i mieszkańców (c. d).

 

1525 Andrzej, Jan i Wincenty Lutomscy, bracia rodzeni niedzielni, na całych częściach wsi Mały Lutom w powiecie poznańskim zapisują 5 grzywien czynszu rocznego za 60 grzywien wyderkowanych Szpitalowi Ubogich we Lwowie [obecnie Lwówek] w powiecie poznańskim196.

 

1537 Anna Lutomska, wdowa po Jakubie Lutomskim, swą oprawę na wsi WielkiLutom w powiecie poznańskim daje córkom swym, pannom: Elżbiecie, Dorocie i Katarzynie197.
1581 Maciej Bobolecki intromit198 do części we wsiach Lutom Wielki i Mały, kupuje [zapewne te części] od żony Barbary Lutomskiej199.

 

1608 Anna de Lutom Belendzka, wdowa po zmarłym Melchiorze Wydzierzewskim, kwituje Andrzeja Morawskiego i Annę z Kosiczyna Belendzką z 300 złp., ostatniej raty dzierżawy wsi Lutomie Wielkie200.

 

1610 X. Łukasz Wydzierzewski, kustosz poznański z I strony i Anna de Lutom Bylęndzka, wd. po zmarłym Melchiorze Wydzierzewskim z II, kwitują się ze spraw sądowych201.

 

1611 Anna z Lutomia Bylencka wdowa po Melchjorze Wydzierzewskim dziedziczka części wsi Lutom, przeciw Andrzejowi Morawskiemu posesorowi części tamże202.

 

1612 Łukasz Zdzychowski, syn zmarłego Kaspra Zdzychowskiego, zapisuje dług 100 złp. Annie de Lutom, wdowie po zmarłym Melchiorze Wydrzierzewskim203.

 

1612 Zofja de Lutom wdowa po zmarłym Janie Naramowskim kwituje Agnieszkę z Zakrzewa, wdowę po zmarłym Macieju ze Skrzypna Twardowskim, z 240 złp., pensji rocznej zapisanej przez nią córkom zeznającej: pannom Annie i Dorocie Naramowskim204.
1612 Zofja Zdzarowska, córka zmarłego Wojciecha Zdzarowskiego, żona Stanisława Boboleckiego, użytkowanie części w Zajączkowie, kupionych od męża, daje Małgorzacie z Więckowic, wdowie po Wojciechu Zdzarowskim, matce swej. Stanisław Bobolecki, na 1/2 części dóbr Lutom w powiecie poznańskim, nabytych dziś od Anny z Lutomia Wydzierzewskiej, zapisuje posag 1.500 złp. żonie swej Zofji Zdziarowskiej205.

 

1614 Anna de Lutom, wdowa po zmarłym Melchiorze Wydzierzewskim zapisuje dług 200 złp. Mikołajowi Zdzychowskiemu206.
1614 Anna de Lutom, wdowa po zmarłym Melchiorze Wydzierzewskim zapisuje dług 1.080 złp. Piotrowi Swiechowskiemu i Helenie Czackiej, małżonkom207.
1615 Anna de Lutom Wydzierzewska wdowa po Melchjorze Wydzierzewskim, zapis zrobiony przez zmarłego Jana Broniewskiego zmarłemu Wojciechowi Lutomskiemu, ojcu swemu, na sumę 2.000 złp. ceduje [zapis ten] Urszuli Swidwiance z Szamotuł, wdowie po tym Broniewskim, a żonie Stanisława Strykowskiego208.
1621 Anna de Lutom, wdowa po Maksymilianie Sczytnickim i 2-o voto po zmarłym Mel­chjorze Wydzierzewskim, części dóbr swych Wydzierzewice i Nagrodowice w powiecie poznańskim Stanisławowi Sczytnickiemu, jezuicie, synowi swemu daje209.

 

1622 Stanisław Bobolecki na 1/2 wsi Lutom Wielki żonie Zofji z Dąmbrówki, córce zmarłego Wojciecha Zdzarowskiego, zapisuje posag 10.000 złp.210.

 

1635 Piotr Druzbicki wieś Lutom w powiecie poznańskim Stanisławowi Choynickiemu, za 3.000 złp. wyderkowuje211.

 

1649 Wojciech Bobolecki, syn zmarłego Stanisława, na 1/2 dóbr Lutom Wielki, żonie Katarzynie Hersztopskiej zapisuje posag 6.000 złp.212.

 

1662Piotr Adam de Bnin Opaliński podczaszy królowej, starosta śremski, syn Krzysztofa de Bnin Opalińskiego, wojewody poznańskiego, starosty śremskiego i kowalskiego, wypowiada umowę swą z Krzysztofem de Brzezie Lanckorońskim, kasztelanem radomskim i żoną jego Jadwigą Wktorią de Kalissany, na miasto Sierakowo i wsie: Kłossowice, Kobelarnia, Bukowiec, Zatom Stary, Zatom Nowy, Chorzępowo, Grobia, Jaroszewo, Karzszlino, Góra, Lutom Wielki, Ryzyna, Tuchola, Milino, Chrzypsko Wielkie, Kłodzisko, Pakowie i innych wsie do klucza sierakowskiego należących, a Annie Sienuciance córce Piotra de Lachowce Sieniuty, żonie swej 120.000 florenów polskich zapisuje tytułem wiana i posagu213.

 

1666 Stanisław Gutowski w imieniu swoim i Waleriana Mycielskiego sumę 1.500 zł. zapisaną Mycielskiemu mocą Laudum sejmiku średzkiego ze wsi Lutom, przez zmarłego Krzysztofa Opalińskiego, wojewodę poznańskiego, a przez Mycielskiego sobie scedowaną, ceduje Janowi-Augu­stynowi Nakielskiemu214.

 

1667 Piotr Adam de Bnin Opaliński starosta śremski, syn Krzysztofa Opalińskiego, wojewody poznańskiego etc. i Teresy de Czarnkowo, całość miasta Sieraków z wsiami i zamkami: Kłosowice, Kobelarnia, Jaroszewo, Zatom Stary i Nowy, Chorzampowo, Bukowiec, Tuchola, Góra, Chalin, Śrem, Kaczalino, Grobia, Ryzyno, Lutom, Milino, Chrzypsko Małe i Duże, Kłodyko, część Pąkowia, Wojnowice, Łagiery (?), Szewce, część Kozłowa w powiecie poznańskim i m. Szubin, Szubska Wieś, Łachowo, Kowalewo, Wąstosze, Pirsko (?), Smolniki, Turzyno, Rzemieniewice, Zalesie, Szradowo, część miasta Tuliszkowo, Tuliszkowską wieś, Ogorzelin, Tarnowskaliska, Sarbicko, Krempa, Prcina, (?) Wielopole, Dziadowice, Katwaszyce, Deszna, w województwie kaliskie (powiaty kaliski, kamiński, kcyński), bratu swemu Janowi Karolowi de Bnin Opalińskiemu daje jako przypadające dla niego w równym podziale215.

 

1671Magnificus Jan Karol z Bnina Opaleński, syn Krzysztofa, wojewody poznańskiego i Teresy Czarnkowskiej, według kontraktu małżeńskiego spisanego z Adamem Urjelem Czarnkowskim, starostą osieckim i międzyłęskim, z I strony i sobą z II strony kwotę 332.000 złp., na swych dobrach: mieście Sierakowo z przedmieściami i zamkiem i wsiami przyległymi: Kłosowice, Kobylarnia, Zatom Stary i Nowy, Chorząpowo, Jaroszewo, Bukowiec, Karslin, Ryzyn, Tuchola, Grobia, Lutom, Góra, Milino, Chrzypsko Wielkie i Małe Kłodzisko, Pakawie, z młynami i wiatrakami w powiecie poznańskim, pannie Zofji Annie Czarnkowskiej, córce Adama Urjela i Teresy z Otoka Zaleskiej, żonie swej przyszłej, zapisuje 200.000 złp. tytułem wiana i posagu w sobotę po oktawie Bożego Ciała216.

 

1737 Stanisław Odrowąż Mieszkowski, syn zmarłego Szymona Mieszkowskiego ze zmarłej Anny Kąsinowskiej, wsi Lutom w powiecie poznańskim dziedzic, wedle kontraktu sprzedaży wsi Lutom między Kazimierzem z Lubrańca Dąmbskim, obecnie chorążym nadwornym koronnym, dziedzicem dóbr leszczyńskich z I strony, i sobą z II; spisano w Lesznie 1736 12/XII r., temuż Dąmbskiemu za 80.000 złp.217.

 

1752 Maciej Wierusz Kowalski, jako plenipotent chorego Stanisława Odrowąża Mieszkowskiego, dziedzica Sokolnik Małych i in., wedle kontraktu z 1736.12/XII. zawartego miedzy Kazimierzem z Lubrańca Dąmbskim, obecnie podczaszym Koronnym, wtedy chorążym nadwornym Koronnym, plenipotentem Najjaśniejszych dziedziców dóbr Leszczyńskich i ich komisarzem z I strony i Stanisławem Mieszkowskim z II, dotyczących sprzedaży dóbr Lutom Wielki, (ten Stanisław Mieszkowski syn zmarłego Szymona Mieszkowskiego ze zmarłej Anny Kąsinowskiej) dobra te Lutom Wielki Henrykowi hr. z Ocierzyna Brühlowi, 1-emu ministrowi Jego Królewskiej Mości, generałowi artylerii koronnej, staroście lipińskiemu, piaseczyńskiemu, bolemowskiemu za 80.000 złp. sprzedał218.

 

1753-1762 Z fundacji ówczesnej właścicielki wsi, Anny Marii z Kolovrathów Brühlowej, zbudowano obecny późnobarokowy kościół parafialnyp.w. św. Andrzeja i Najświętszej Marii Panny Wspomożycielki. Drewniany kościół, wzmiankowany w wizytacji z 1725 roku, który wówczas chylił się ku upadkowi, pochodził zapewne z wieku XIV219..

 

1780 Piotr Mikołaj baron de Gartenberg Sadogórski, tajny radca Jego Królewskiej Mości, kontraktuje 27 grudnia r. b. miasto Sieraków i wsie: Kłosowice, Stary Zatom, Góra, Kobelarnia, Chorzempowo, Nowy Zatom, Radusze, Dembowiec, Bucharzewo, Bukowiec, Tuchola,Lutom, Ryzyna, Kaczlin, Grobia, Jaroszewo, Milin, Wielkie Chrzypsko, Małe Chrzypsko w powiecie poznańskim Karolowi Abrahamowi baronowi de Fritsch, konsyljarzowi elektora saskiego, kawalerowi Orderu świętego Stanisława sprzedać za 1.255.000. Była tam przy dawniejszej sprzedaży pozostawiona suma królowej francuskiej220. 

1789 August Gotlob Stoeckhardtus, dyrektor sprawiedliwości elektoratu saskiego, Jakuba, Fryderyka lib. barona de Fritsch, ministra i rzeczywistego, tajnego radcy księcia Sachsen-Weimar, plenipotenta Karola Abrahama lib. barona de Fritsch, kanclerza elektoratu saskiego, kawalera Orderu św. Stanisława, plenipotent w imieniu tegoż kanclerza, Łukasza Bnińskiego sędziego ziemskiego poznańskiego, starostę sokolnickiego i babimojskiego, kawalera orderu św. Stanisława, posła na sejm warszawski, obecnie dziedzica klucza Sierakowskiego z przyległościami w powiecie poznańskim, kwituje z 1 miljona złp., z sumy większej 1.297.859 złp. ceny klucza: miasta Sieraków, wsi Jaroszewo, Grobia, folwark Sprzeczno, Lutom, Kaczlin, Ryzyn, Milin, Chrzypsko Wielkie i Małe, Bukowiec, Tuchola, Kłosowice, Góra, Stary Zatom, Kobylarnia, Chrzempowo, Nowy Zatom, Zwierzeniec, Bucharzewo, Demborskie Olendry, i młyny: Borowy, Kukawka, Kubek i Niziołek i sprzedaje hr. Bnińskiemu - 9 maja b.r.221. 

1791.22/V. (Dwór w Lutomiu) ceremonia [Chrztu] nad dorosłym: Xawerym Zółtowskim. Rodzice chrzestni: Michał Moszczeński dziedzic dóbr Kazimierz i Eleonora z Bnińskich żona jego222.
1796.13/V. (Dwór w Lutomiu) Chrzest dorosłej (cerem.) Anny Marjanny de Bnińskie Zółtowskiej, która 16 poślubiła Jakuba Swinarskiego. Rodzice chrzestni: Ludwika z Chłapowskich Zółtowska i Mikołaj Zółtowski dziedzic Zajączkowa223.

 

Po roku 1830 cała majętność sierakowska, w tym wieś Lutom, przeszła na własność króla pruskiego. W wyniku kolejnych dyspozycji domenami królewskimi, dobra lutomskie dostały się w ręce niemieckiej rodziny Rodatz i znajdowały się w jej posiadaniu do zakończenia II wojny światowej. Zespół folwarczny w obecnym rozplanowaniu powstał na pocz. XX wieku, natomiast modernistyczny pałac, wzniesiony w roku 1905,dla ówczesnego właściciela wsi – Emila Rodatza utrzymany w stylu willowym, zlokalizowany został zapewne na miejscu poprzednich dworów. Otoczony XIX wiecznym parkiem o założeniu krajobrazowym przetrwał do dziś w pierwotnej formie zewnętrznej, lecz ze znacznie przebudowanym i zubożonym wnętrzem. 

W 1926 roku właścicielem majątku, o powierzchni 660 ha, był Erich Rodatz. Do gospodarstwa należała również cegielnia. Przy pracach polowych do napędu pługów stosowano lokomobile.

 

Po 1945 roku folwark, wraz z gruntami, jako mienie poniemieckie przeszedł na skarb Państwa. Przekazywany w użytkowanie różnym uspołecznionym użytkownikom był eksploatowany w sposób nieracjonalny, często rabunkowy. Od ok. 1970 roku teren folwarku rozdzielono pomiędzy Państwowe Gospodarstwo Rybackie - Zakład w Lutomiu oraz Kombinat PGR Kwilcz - Zakład w Mościejewie.

 

Obecnie pałac przeszedł w ręce prywatne.

 

Parafia rzymskokatolicka

 

Parafia p.w. św. Andrzeja Apostoła założona została w XIV wieku (po 1334 roku). Drewniany kościół, wzmiankowany w wizytacji z 1725 roku, chylący się wówczas ku upadkowi, pochodził zapewne z tego okresu224 

Podczas reformacji kościół przeszedł w ręce innowierców. Odzyskany został w roku 1600. 

Obecny budynek kościoła wystawiony był w latach 1753-1762, z fundacji ówczesnej właścicielki dóbr sierakowskich - ministrowej Anny Marii z hr. Kolovrathów Brühlowej225 w stylu późnobarokowym z wyposażeniem barokowym i późnoklasycystycznym. We wnętrzu znalazły się ciekawe obrazy: Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVIII w. i św. Rocha z ok. 1860 r. (J. Kopczyń­skiego).  

Dotknięty pożarem w połowie XIX w. został odrestaurowany w roku 1862, staraniem proboszcza Stanisława Gintrowskiego (zniesiono wówczas loże przy prezbiterium, położono nowy dach i hełm wieży).  

Odnowiony gruntownie w 1956 roku, był następnie restaurowany w końcu lat 70. i w latach 1982-83. Przy ołtarzu głównym – baldachim wzorowany na barokowej konfesji z katedry gnieźnieńskiej. W 2009 r. odkryto, że konstrukcja ta, uznawana dotąd za konfesję jest w rzeczywistości jedynym zachowanym w Polsce Castrum Doloris226 (obozem męki) z przełomu XVII i XVIII wieku. 

 

Wybitną postacią w życiu parafii był ksiądz Albin Krzyżański227 (1854-1929)proboszcz lutomski, społecznik, działacz patriotyczny. Niezwykle zaangażowany w działalność społecznikowską i narodową: inicjator i vice prezes Kółka Rolniczego na parafię lutomską - z siedzibą w Lutomku228. Od roku 1918 członek Komitetu Towarzystwa Czytelni Ludowych na powiaty międzychodzki i skwierzyński229. Orędownik Powstania Wielkopolskiego. W roku 1926 założył Towarzystwo Młodzieży Polskiej w Lutomiu230 

Ostatnie lata życia spędził w Zakładzie dla księży emerytów p.w. św. Jana w Gnieźnie, gdzie zmarł 31 grudnia 1929231 r. Pogrzeb odbył się 4 stycznia 1930 r. w Lutomiu.

 

Obecnie parafia rzymskokatolicka p.w. św. Andrzeja Apostoła i Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych należy do jednej z ośmiu parafii dekanatu wronieckiego, leżącego w diecezji poznańskiej. Wsie należące do parafii to: Kaczlin, Lutom, Lutomek, część Ryżyna, przysiółek Sośnia oraz Łężce232. Liczba wiernych: około 1435 osób (wraz ze wsią Łężce).

  

Szkoła podstawowa

 

Szkoła Podstawowa w Lutomiu powstała w 1899 r. (Volksschule) i do roku 1919 realizowała program szkoły pruskiej, a zajęcia odbywały się w języku niemieckim. Łączyło się to z przypadającym na ten okres nasileniem działań germanizacyjnych na terenach Wielkopolski.

 

W 1923 r. placówka uzyskuje pełną samodzielność - kieruje nią dyrektor, który pełni zarówno rolę nauczyciela, jak i organisty w tutejszym kościele parafialnym. Jest inicjatorem utworzenia zespołu muzycznego, składającego się z nauczycieli pracujących w okolicznych szkołach oraz twórcą grupy teatralnej, dającej przedstawienia dla mieszkańców wsi.

 

Podczas wojny szkoła zostaje zamknięta, a budynek wykorzystany do potrzeb wojskowych jako, między innymi, miejsce kwaterunku armii niemieckiej.

 

Od 1945 r. ponownie podjęto naukę w języku polskim w systemie szkoły podstawowej – 7-mio klasowej.

 

W latach 1967/68 następuje rozbudowa budynku szkolnego. Pełniła ona i pełni nadal nie tylko ważną rolę oświatową, ale też kulturotwórczą dla okolicznych społeczności. Na jej terenie odbywały się powiatowe konferencje metodyczne dla nauczycieli.

 

Zmiany organizacyjne spowodowane reformą oświaty w r.1975 sprowadziły szkołę w Lutomiu do roli punktu filialnego Zbiorczej Szkoły Gminnej w Sierakowie.

 

W roku 1990 Szkoła Podstawowa w Lutomiu uzyskała status pełnej ośmioklasowej szkoły i tym samym stała się ponownie samodzielną placówką oświatową.

 

Obecnie Szkoła Podstawowaim. Kornela Makuszyńskiego w Lutomiu jest drugą w gminie Sieraków szkołą podstawową. Przy szkole działa przedszkole, do którego uczęszczają, podobnie jak do szkoły, dzieci z Lutomia, Kaczlina, Lutomka, Izdebna, Jabłonowa i Ryżyna (Gmina Chrzypsko Wielkie). Przedszkole działa od 2000 r. i mieści się w budynku zlikwidowanej Szkoły Podstawowej w Kaczlinie. Przedszkolaki przechodzą do SP w Lutomiu, po zakończeniu której kontynuują naukę w Gimnazjum w Sierakowie. 

 

Kółko rolnicze w parafii Lutomskiej233. [wg sprawozdanie za rok 1909]. 

Kółko założone [zostało] w roku 1909. Ilość członków 36 234. Zebrania odbywają się w ostatnią niedzielę każdego miesiąca, w lokalu p. dra Kapelskiego w Lutomku o godz. 4 po południu. Skład zarządu: Prezes dr Kapelski; wiceprezes ks. proboszcz Krzyżański, sekretarz p. Adam Ziemski; skarbnik gosp. Góźdź, Lutomek p. Sieraków (Zirke);

 

Kółko istnieje od maja t. r., odbyło więc do końca tego roku 9 posiedzeń z włączeniem i tego mającego na celu założenie Kółka. Udział członków w posiedzeniach wynosił na ogólną liczbę 36 przecięciowo 22. Z gospodarzy dotychczas nikt nie miał oryginalnego odczytu, dwóch tylko złożyło referat z Walnego zebrania. Dyskusja była zwykle ożywiona. Z synów gospodarskich przybywał na posiedzenia 1. Członkowie Kółka posiadają ogółem 4 rzędowe siewniki, które sobie nawzajem wypożyczają. Do mleczarni nikt mleka nie odstawia (z wyjątkiem prezesa Kółka). Wirówek posiadają członkowie 10. Chów świń jest o tyle nieracyonalnie prowadzony, że nikt nie każe ich przeciw czerwonce szczepić surowicą Lorenza. Bydło na ogół mają nieszczególne. Dwóch członków posiada pasiekę. Od gradu nikt nie zabezpieczony, od ognia wszyscy. 25 członków płaci 4 marki rocznej składki, odbierając za to „Poradnika Gosp.” I Kalendarz. Rachunkowość jest, o ile zdołałem wypośrodkować, zaniedbana, dokładniej rachunkowości dotąd nikt nie prowadzi, jest jednak nadzieja, że zmiana na lepsze nastąpi. Co do sztucznych nawozów, to używają ich – ale w niedostatecznych dawkach – mianowicie co się tyczy kainitu i tomasówki. 

Dr J. Kapelski, prezes. 

 

Kółko w Lutomku235. [Sprawozdanie za rok 1912].

 

Zarząd: Prezes dr Józef Kapelski, Lutomek p. Lutom; wiceprezes ks. proboszcz Krzyżański, Lutom; sekretarz Adam Ziemski, Lutomek; skarbnik gosp. Góźdź, Lutomek .

 

Kółko obejmuje gminy: Lutom, Lutomek, Łężce, Mościejewo. Członków liczy 34. Nie należy do Kółka 6 gospodarzy. W roku ubiegłym odbyło się 10 zebrań, przy udziale 75 % członków i 1 syna gosp. „Poradników” abonuje się 25 egz. Kalendarzy 25 egz. Sąd polubowy istnieje przy Kółku. Umarł w roku ubiegłym śp. Stanisław Mleczak z Lutomia. Gospodarstwa zwiedzano pp. Konstantego Chłapowskiego z Mościejewa, Rena z Łężec, Zainteresowanie się sprawami kółka coraz większe – członkowie chętnie na zebrania uczęszczają i biorą sami udział w debatach. Wpływ Kółka na dobrobyt członków widoczny; członkowie lepiej uprawiają swą rolę, coraz więcej używają sztucznych nawozów, choć jeszcze nie w tym stopniu, jakiego tegoczesne warunki i postępy w gospodarstwie wymagają, sprzęty mają lepsze, niż dawniej.

 

Dr Józef Kapelski, prezes.

 

[lista członków]236 Kółka w Lutomku: 

1. Białek Paweł gospodarz 160 mórg237 Lutom 

2. Brych Wojciech gospodarz 70 mórg Łężce 

3. Chłapowski Konstanty właściciel Mościejewo 

4. Figlarz Paweł gospodarz 72 morgi Lutom 

5. Fiksa Wawrzyn gospodarz 84 morgi Łężce 

6. Frankus Stanisław gospodarz 156 mórg Łężce 

7. Grupa Antoni gospodarz 4 morgi Lutomek 

8. Górny Wojciech gospodarz 60 mórg Lutomek 

9. Gorgolewski Feliks gospodarz 38 mórg Lutom 

10. Gorajski Piotr gospodarz 78 mórg Lutom 

11. Hancyk Antoni gospodarz 37 mórg Lutom 

12. Jenek gospodarz 12 mórg Lutomek 

13. Janas Antoni gospodarz 100 mórg Łężce 

14. dr Kapelski Józef dzierżawca Lutomek 

15. Kittel Chryzostom gospodarz 50 mórg Lutomek 

16. Krótki Kazimierz gospodarz 80 mórg Lutom 

17. Kramer Jan gospodarz 4 morgi Lutom 

18. Kucharski gospodarz 79 mórg Lutom 

19. Ks. prob. Krzyżański 400 mórg Lutom 

20. Kudełka Florian gospodarz 80 mórg Lutom 

21. Kubicki Jan gospodarz 140 mórg Łężce 

22. Ławida Szczepan gospodarz 60 mórg Lutom 

23. Mleczak Jan gospodarz 73 morgi Lutom 

24. Przybył Antoni gospodarz 60 mórg Lutom 

25. Przybysz Jan gospodarz 28 mórg Lutom 

26. Porwich Józef gospodarz 70 mórg Łężce 

27. Rogala Łukasz gospodarz Lutomek 

28. Ren Jan dzierżawca 200 mórg Łężce 

29. Szczepaniak Edward dzierżawca 40 mórg Lutom 

30. Sulerzyski elew gosp. Mościejewo 

31. Stachowiak Jan gospodarz 9 mórg Lutom 

32. Weber Franciszek gospodarz 79 mórg Lutom 

33. Ziemski Adam urzędn. gosp. Lutomek 

34. Zakrzewski elew gosp. Mościejewo 

Razem: 2.323 morgi

 

 

Podania i legendy:

 

Kamień pod Lutomiem238. 

Przy drodze z Lutomia do Grobi leży duży kamień239, o którym ludzie opowiadają następujące podanie. Biedny chłop wezwał kiedyś diabła i poprosił, ażeby ten dał mu pieniądze, za co po dwudziestu latach otrzyma jego duszę. Diabeł rzeczywiście się zjawił i dał chłopu pieniądze. Chłop i jego rodzina żyli teraz szczęśliwie. Gdy miał minąć termin, diabeł się ukazał i zażądał obiecanej duszy, pozostawił jednak chłopu prawo do jednego życzenia przed śmiercią. Chłop zażyczył sobie, aby diabeł zbudował między jedenastą a drugą w nocy most przez Jezioro Lutomskie. Diabeł pilnie pracował. Niemal skończył i musiał jeszcze tylko przynieść leżący daleko od jeziora duży kamień. Pobiegł tam, a w tym samym momencie chłop obudził koguta, który natychmiast zapiał. Diabeł, który wracał już z kamieniem, usłyszał pianie, zaraz odleciał, gdyż nie może on przebywać na ziemi dłużej niż do piania kogutów. W ten sposób chłop zapewnił swojej duszy wolność.

 

Kamień jest czterokątnym blokiem granitowym i ludzie opowiadają, że coraz bardziej zapada się w ziemię.

 

Podziemne połączenie jezior Jaroszewskiego i Lutomskiego240. 

Opowiadają także o podziemnym połączeniu Jeziora Jaroszewskiego z Jeziorem Lutomskim, które miał rzekomo zauważyć stary rybak w 1860 roku. Widząc silniejszy prąd wody we wschodniej części Jeziora Jaroszewskiego, postanowił zbadać to niezwykłe zjawisko. Chwycił większa rybę i naznaczywszy ja wrzucił do Jeziora Lutomskiego. Przy następnych połowach w Jeziorze Jaroszewskim spostrzegł rzekomo pewnego dnia szamoczącą się w sieciową rybę. W ten sposób potwierdził słuszność swoich przypuszczeń.

 


PRZYPISY

1 Łęcki Wł. „Pojezierze Międzychodzko-Sierakowskie – przewodnik” Wydanie VII, Poznań 2010, s. 14.. 

2 Wp. 1 nr 404. 

3 Wp. 2 nr 1134. 

4 CE 2 nr 36. 

5 PZ 5, 99v; WR 1 nr 1025. 

6 PZ 7, 202. 

7 PZ 10 k. 4v, 18. 

8 PZ 13 k. 11v, 47. 

9 ACC 28, 33v. 

10 ACC 29, 209. 

11 PZ 18, 204v; ACC 52, 43v. 

12 ACC 55, 28. 

13 PyG 8, 72v. 

14 PG 16, 67. 

15 ACC 118, 274v. 

16 ASK I 5, 226. 

17 PG 21, 55v. 

18 ASK I 5, 690v. 

19 Słupski, Zygmunt Światopełk, Skorowidz W. Ks. Poznańskiego, niezbędny dla każdego podręcznik obejmujący zupełny i dokładny spis wszystkich, w księdze pocztowej wykazanych blizko 7000 miejscowości z podaniem także nazw urzędowych, parafii, poczty, ludności miast, liczby parafian i właścicieli Polaków – Poznań 1909. 

20 Wykaz miejscowości Gminy Sieraków – Księga Urodzeń USC z roku 1911. 

21 Wp. 1 nr 404. 

22 1 skojec = 1/24 grzywny = 30 fenigów. 

23 Wp. 2 nr 1134. 

24 Lek. 1 nr 9. 

25 Lek. 1 nr 118. 

26 WR 1 nr 46, 245, 256. 

27 Lek. 1 nr 612. 

28 Lek. 1 nr 705. 

29 Lek. 1 nr 2759, 2766, 2797, 2820. 

30 WR 1 nr 46, 221, 457, 519, 761; Lek. 1 nr 401, 1715, 2401. 

31 Lek. 1 nr 425. 

32 Lek. 1 nr 2239. 

33 Lek. 1 nr 2488. 

34 Lek. 1 nr 2142. 

35 Lek. 1 nr 2715, 2967; WR 1 nr 944, 967, 1003, 1113, 1230; WR 3 nr 957; PZ 7, 202. 

36 WR 1 nr 428. 

37 WR 1 nr 696, 697. 

38 PZ 5, 99v. 

39 WR 1 nr 1073; PZ 6 k. 107, 116. 

40 PZ 7, 140v. 

41 WR 1 nr 1202. 

42 PZ 11, 148v .  

43 PG 1, 92. 

44 WR 1 nr 832, 919, 944, 1025, 1065, 1082, 1120, 1229, 1282; PZ 11, 106v; PZ 16 k. 125, 235v PG 1, 51. 

45 Lek. 1 nr 2786. 

46 PZ 11 k. 7v, 103. 

47 PZ 11, 152. 

48 PZ 11, 106v. 

49 PG 1, 51. 

50 PZ 12, 112v; PZ 13, 11v.  

51 PZ 13,47. 

52 PZ 13, 68. 

53 PZ 14, 127v. 

54 ACC 29, 209. 

55 PZ 16, 222. 

56 PG 3, 52v. 

57 ACC 79, 214v. 

58 KP nr 2469. 

59 WR 1 nr 785. 

60 Now. 2, 466, przyp. 132. 

61 PZ 10, 72v. 

62 PZ 17, 280. 

63 PG 6, 233v. 

64 PZ 19, 100v. 

65 PG 10, 36. 

66 PG 10, 36. 

67 PG 62, 308.  

68 PyZ 13, 187. 

69 PZ 18, 204v; PZ 19, 22v. 

70 Skojec, średniowieczna niemiecka jednostka obrachunkowa, jednostka monetarna lub jednostka masy równa 1/24 grzywny. 1 skojec = 30 fenigów; 1 wiardunek = 6 skojców; 1 skojec = 2 grosze.  

71 PZ 19, 53. 

72 PG 9, 31.  

73 KoścG 2, 111. 

74 CP 3 nr 13. 

75 ACC 52, 43v. 

76 familiaris – (łac.) tutaj: zaufany, powiernik, przyjaciel. 

77 AC 2 nr 1499. 

78 PG 7, 97. 

79 PG 59, 176. 

80 PyG 8, 72v. 

81 PG 7, 120. 

82 PG 12, 23. 

83 PG 12, 50. 

84 PG 62, 84v-85. 

85 PG 62 k. 125, 307. 

86 PG 12, 176. 

87 PG 12, 212. 

88 PG 12, 294v. 

89 PG 12, 294v-295. 

90 PG 13, 130v. 

91 PG 66 k. 112, 142, 293; PG 68, 109. 

92 PG 66, 161v-162. 

93 PG 14, 133v. 

94 PG 14, 429. 

95 PG 62, 113. 

96 PG 69, 361. 

97 PG 15, 109. 

98 PG 15, 164v. 

99 PG 69, 408. 

100 PG 15, 261v. 

101 PZ 24, 44v. 

102 PG 116, 185v 

103 PG 16, 157. 

104 PG 16, 265. 

105 PG 16, 288. 

106 PG 74, 282v. 

107 PG 16, 345v. 

108 PG 12, 179. 

109 PG 12, 280. 

110 PG 14, 191. 

111 Nagana szlachectwa - środek prawny, służący do zakwestionowania szlacheckiego pochodzenia jakiejś osoby – wg: http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagana_szlachectwa

112 RH 3 nr 150, MS 3 nr 2290. 

113 PG 15, 397v. 

114 PG 16, 96. 

115 PG 17, 453. 

116 PG 17, 105v. 

117 PG 17, 106. 

118 PG 17, 527. 

119 PG 18, 145. 

120 PG 69, 408. 

121 GZ 13, 63v. 

122 PG 16, 283. 

123 PG 16, 393v. 

124 PG 16, 394.  

125 PG 16, 533v. 

126 PG 16, 682. 

127 PG 16, 67. 

128 PG 18, 301v. 

129 PG 18, 606. 

130 PG 18, 606v. 

131 PG 107, 938v-940v. 

132 M Lwówek I 3, 76. 

133 PG 22, 315-316; Floren – złota moneta o masie ok. 3,5 grama, bita przez Florencję od 1252 r. Jej odpowiednikiem w Wenecji był dukat. 

134 PG 16, 251v. 

135 PG 17, 198v. 

136 PG 17, 353v. 

137 PG 17, 424. 

138 PG 18, 42. 

139 PG 18, 106v. 

140 PG 18, 344. 

141 PG 18, 363v. 

142 PG 21, 55v. 

143 ASK I 3, 11. 

144 ASK I 3, 48v. 

145 ASK I 3, 259. 

146 ASK I 5, 161. 

147 ASK I 5, 226. 

148 ASK I 5, 690v. 

149 ASK I 6, 115v; ŹD 20. 

150 Piotrkowska 2 nr 365. 

151 ACC 1, 41v. 

152 ACC 5, 117v. 

153 Now. 2, 466, przyp. 132. 

154 ACC 28, 33v. 

155 Now. 2, 466, przyp. 132. 

156 ACC 55 k. 24, 28. 

157 Now. 2, 466, przyp. 132. 

158 Now. 2, 466, przyp. 132. 

159 LBP 171. 

160 ACC 97, 99. 

161 Now. 2, 466, przyp. 132. 

162 tamże 

163 venerabilis – [łac.] czcigodny, szanowny (Słownik łacińsko-polski PWN, 1964, s. 528). 

164 Now. 2, 466, przyp. 132. 

165 ACC 112, 58. 

166 Now. 2, 466, przyp. 132. 

167 tamże. 

168 ACC 118, 274v. 

169 IBP 301. 

170 ASK I 6, 115v; ŹD 20. 

171Now. 2, 555. 

172 tamże. 

173 AV 25, 256v-257v. 

174 ACC 79, 214v. 

175 CE 2 nr 36 – MPH 4, 766. 

176 Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, cz. 1 i 2, wyd. S. Kuraś, Lublin 1965, 1973, nr 210-254. 

177 Zbiór... jak wyżej, nr 219-282. 

178 Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa 1257-1506, cz. 1, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1879, nr 125. 

179 admisja – [łac.] względy u kogoś, dopuszczenie, dostęp do urzędu, godności etc. 

180 ACC 47, 81; Not. nr 311. 

181 subkolektor kamery apostolskiej, pomocnik poborcy podatkowego. 

182 Theiner 2 s. 188. 

183 Now. 2, 403 przyp. 83. 

184 ACC 76, 50. 

185 PG 12, 112v. 

186 ACC 85 k. 86v-87, 113, 133. 

187 Now. 2, 466, przyp. 135. 

188 Now. 1, 448, cytowanej zapiski nie odnaleziono. 

189 ACC 84, 154v. 

190 LBP 179. 

191 AE VI 42v. 

192 PG 13 s. 18; PG 12, 290v. 

193 LBP 215. 

194 LBP 205. 

195 AS 2 s. 139. 

196 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 5548 (Nr 1393) 1525, (f. 67). 

197 tamże - 235 (Nr 1394) 1537, (f. 106). 

198 od łac. intromissio - nabywca nieruchomości w drodze tzw. wwiązania lub wprowadzenia na drodze sądowej - Słownik Wyrazów Obcych PIW, Warszawa 1965, s.301. 

199 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 9099 (Nr 937) 1581, (f. 612). 

200 tamże - 1614 (Nr 980) 1608, (f. 712v). 

201 tamże - 1762 (Nr 984) 1610, (f. 167v). 

202 tamże - 55 (Nr 145) 1611, (p. 459). 

203 tamże - 2592 (Nr 988) 1612, (f. 987v). 

204 tamże - 2551 (Nr 988) 1612, (f. 880v). 

205 tamże - 2447 (Nr 1408) 1612, (f. 233v) i(f. 235). 

206 tamże - 2870 (Nr 992) 1614 , (f. 544v). 

207 tamże - 2943 (Nr 992) 1614, (f. 718v). 

208 tamże - Zapiski Trybunału Piotrkowskiego - 158 (Nr 27) 1615, (p. 1661). 

209 tamże - 8249 (Nr 1412) 1621, (f. 1091). 

210 tamże - 8437 (Nr 1413) 1622, (f. 221). 

211 tamże - 8826 (Nr 1418) 1635, (f. 349). 

212 tamże - 301 (Nr 1424) 1649, (f. 786). 

213 tamże - 1427 (Nr 208) 1662, (f. 124). 

214 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 4326 (Nr 184) 1666, (f. 94v).. 

215 tamże - 1491 (Nr 208) 1667 (f. 257) 

216 tamże - 897 (Nr 1870) 1671, (f. 108). 

217 tamże - 9659 (Nr 319) 1737, (p. 132). 

218 tamże - 12074 (Nr 1308) 1752, (f. 73). 

219 Łukszewicz Józef „Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej” tom II, Poznań, Nakładem Jana Konstantego Żupańskiego, 1859. 

220 tamże - 17057 (Nr 1357) 1780, (f. 244) 

221 tamże - 9844 (Nr 1375) 1789, (f. 433) 

222 tamże - Metrykalia Katolickie Część 1, 6914 (Lutom). 

223 tamże - Metrykalia Katolickie Część 4, 25709 (Zajączkowo). 

224 Łukszewicz Józef „Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej” tom II, Poznań, Nakładem Jana Konstantego Żupańskiego, 1859. 

225 Fundatorka kościoła zmarła w roku 1762, a jej małżonek 28.10.1763; (wg Sierakowskie Zeszyty Historyczne nr 2, s. 57). 

226 Castrum doloris (łac. - zamek boleści) – forma ozdobnego katafalku, przy którym odprawiano uroczystości pogrzebowe. W XVII i XVIII w. castra doloris zyskały wyjątkowo rozbudowaną oprawę architektoniczno-scenograficzną o bogatym programie symboliczno-alegorycznym. Castrum doloris umieszczano w kościele przed ołtarzem, pośrodku nawy lub w kaplicy. Składał się on z elementów takich jak: tempietty, baldachimów, fragmentów fortyfikacji, piramid, obelisków, figur świętych, personifikacji, elementów heraldycznych i symbolicznych, portretu trumiennego, scen z życia zmarłego. U stóp castrum w barokowej Polsce odbywano spektakl pogrzebowy – theatrum fenebris. 

227 Więcej informacji biograficznych – Sierakowskie Zeszyty Historyczne nr 6, Sieraków 2011, s. 102-103. 

228 „Rocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim” – T. XXXIX, Poznań 1913, s. 66. 

229 Przegląd Oświatowy. Miesięcznik Towarzystwa Czytelni Ludowych w Poznaniu. 1919 R.14 z.1, s.8-9. 

230 Niedatowany wycinek z „Przewodnika Katolickiego” (pochodzi ze zbiorów p. Roberta Jędrzejczaka). 

231 Nekrologi; Dziennik Poznański nr 2/1930 r. 

232 W Łężcach nadal istnieje Parafia rzymsko-katolicka p.w. Św. Katarzyny, jednakże w roku 1835 spłonął tamtejszy kościół (ufundowany w XIV w.). Do dziś budynku nie odbudowano, a parafianie z sołectwa uczęszczają na msze do kościoła parafialnego w Lutomiu. 

233 „Rocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim” – T. XXXVI, Poznań 1910. 

234 W roku 1912 liczyło już 43 członków. 

235 „Rocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim” – T. XXXIX, P-ń 1913, s. 64-67. 

236 Rocznik Kółek Rolniczo-Włościańskich w Wielkim Księstwie Poznańskim” – T. XXXIX, P-ń 1913, s. 282-284. 

237 1 morga reńska (miara podstawowa) = 180 prętów kwadratowych = 2553,21 m2 

238 Łysiak Wojciech „Góra duchów – zbiór dawnej prozy ludowej znad dolnej Warty i Obry”, Gorzowskie Towarzystwo Kultury – Biblioteka Regionalna, Gorzów Wlkp. 1989, str. 71 – T-5011. 

239Diabelski Kamień”, położony na południe od wsi w lesie. Jest największym głazem narzutowym w Sierakowskim Parku Krajobrazowym, o obwodzie 11 m. 

240 Łysiak Wojciech „Góra duchów – zbiór dawnej prozy ludowej znad dolnej Warty i Obry”, Gorzowskie Towarzystwo Kultury – Biblioteka Regionalna, Gorzów Wlkp. 1989, str. 106.

Stowarzyszenie Puszcza NoteckaProgram Rozwoju Obszarów WiejskichUrząd Miasta i Gminy SierakówWojewództwo WielkopolskieLeaderUnia Europejska

Realizacja: Krzyżaniak, Projekt graficzny: Mateusz Klein, Silnik: Joomla!

Menu główne

Historia

Przyroda