Wybierz język strony: Polish English German Russian
Rozmiar tekstu artykułu:

KACZLIN

 

Wieś, będąca przez wieki własnością szlachecką, w wieku XVI weszła w skład „klucza sierakowskiego” (pomiędzy rokiem 1577, a 1580). Położona 4 km na wschód od Siera­kowa. Pierwsza wzmianka 1388. W 1445 należała do powiatu poznańskiego (PG 2, 84), a w 1508 wchodziła w skład parafii Lutomie [obecnie Lutom] (ASK I 3, 11).

Sołectwo zamieszkuje aktualnie 379 osób (stan na 1.10.2010 r.).


Ewolucja nazwy
1
: (1388) Caczino, (1398) Caczlino, (1402) Kaczilino, (1426) Kaczlyno,

(1445) Caczlino, (1497) Caschlyno, (1608) Karślino, (1609) Karszlino, (1621) Karzslino, (1667) Kaczalino, (1671) Karslin, (1780) Kaczlin, (1909) Katschlin2.

Wzmianki z przeszłości wsi, jej właścicieli i mieszkańców.

1388 Sąd ziemski przysądza Mikołajowi z Szarokoźla i jego stryjnie w sporze z Anną Grabską [zapewne Grobską z Grobi pod Sierakowem] i jej synem Abrahamem, młynarzem w Caczino, [prawo do użytkowania młyna] na 8 lat, ponieważ dziedzic tego młyna [Mroczek Kaczliński?] jest małoletni3.

1398-1426 Mroczek Kaczliński4.

1398 tenże w sporze z Przybigniewem Biezdrowskim5.

1402 tenże zeznaje, że wojewoda [poznański (?) Sędziwój Świdwa z Szamotuł (?)] ręczył Bodzęcie z Jardanowic [obecnie Wiardunki] za niego na sumę 10 grzywien zakładu6.

1426 Grzegorz z Golcza [obecnie Gulcz] i Czema z Bielewa ręczyli Mroczkowi z Kaczlina za Soczewkę sołtysa z Białcza; obecnie poręczycielem Soczewki ma być Sędziwój z Mylina7.

1436-57 Marcin Kaczliński [syn Mroczka (?)] h. Leszczyc:

1436 tenże świadek8.

1445 tenże zapisuje żonie Elżbiecie po 70 grzywien posagu i wiana na ½ swych części w Caczlino9.

1456 Elżbieta żona Marcina z Kaczlina 1/3 swego posagu wynoszącego 70 grzywien, tzn. 24 grzywien i 16 skojców10, przeznacza na fundację altarii w Rożnowie; Marcin i jego następcy mają płacić od tej sumy 2 grzywny czynszu plebanowi w Rożnowie (a później altaryście tamże)11.

1457 tenże Marcin z Kaczlina oraz Bronisz Grobski, obaj h. Leszczyc, zeznają, że ten sam herb miała matka Stanisława Brodziszewskiego12.

1499 wieś Caczlino zalega z podatkiem13.

Stanisław Kaczliński [s. Marcina]:

1497 tenże w imieniu matki Katarzyny i braci niedzielnych Mikołaja, Janka i Jerzego zobowiązuje się dać Mikołajowi Sławieńskiemu [ze Sławna k. Czarnkowa] 1 łan roli w Kaczlinie z zastrzeżeniem prawa odkupu za 9 grzywien14.

1501 tenże zapisuje żonie Małgorzacie Lubaskiej, c. Jarosława Lubaskiego po 70 grzywien posagu i wiana na wsi Caczlinie, na folwarku i dworze oraz na połowach stawów, lasów, borów, jezior i na 1½ młyna15.

1501 tenże z braćmi Mikołajem, Janem, Jerzym oraz z matką Katarzyną Kaczlińską wdową po Marcinie Kaczlińskim dają Maciejowi Gościejewskiemu, dziedzicowi Gaci, czynsz roczny 3 wiardunków16 zapisany na wsi Kaczlinie (1/2 Kaczlina należy do braci, 1/2 stanowi oprawę ich matki) [tytułem posagu] ich siostry Heleny, żony wspomnianego Macieja17.

1502 [siostry Lubaskie:] Małgorzata Stanisławowa Kaczlińska, Katarzyna Andrzejowa Wargowska i Dorota Wojciechowa Bylińska sprzedają z zastrzeżeniem prawa odkupu Mikołajowi Sławieńskiemu [ze Sławna k. Czarnkowa] swój majątek po matce tzn. 1/3 wsi Górka [k. Czarnkowa]18

1506-08 te same siostry posiadają wspomnianą Górkę19.

1500 Jan Kaczliński [brat Stanisława] z żoną Małgorzatą Białecką [z Białcza] pozywają Jana Watę Gorzyckiego z powodu poręki20.

1510 Małgorzata Białecka żona Jana Kaczlińskiego, zeznaje, że bracia niedzielni Jerzy, Sianisław, Mikołaj i Marcin [Ostrorogowie] z Lwówka spłacili 20 grzywien, które były zapisane na Nadolnym Młynie w Mościejewie. Młyn ten Lwowscy niegdyś sprzedali z zastrzeżeniem prawa odkupu Jakubowi Białeckiemu ojcu Małgorzaty21.

1514 taż,

1543 taż wdowa po Janie Kaczlińskim w Białczu22.

1501 Mikołaj Kaczliński [s. Marcina] nabywa z zastrzeżeniem prawa odkupu od Mikołaja Sławieńskiego [ze Sławna k. Czarnkowa] 4 łany osiadłe w Lutomiu Małym za 30 grzywien i 1 kopę półgroszy23.

1508 Jadwiga córka Marcina Kaczlińskiego [bratanica Stanisława] - żoną Mikołaja Sławieńskiego [ze Sławna k. Czarnkowa]24.

1511 Jerzy Kaczliński [brat Stanisława] stryjem Katarzyny [z Objezierza] żony Jana Wielżyńskiego25.

1512 tenże dziedzic Gaci [k. Skoków]26.

1513 tenże sprzedał Mik. Grabieńskiemu wieś Gać na wieczność oraz wieś Sławicę [k. Skoków] z zastrzeżeniem prawa odkupu27.

1513 tenże kupuje od swych sióstr Barbary, Katarzyny i Doroty ich części po ojcu i matce w Caschlyno za 150 grzywien28.

1513 tenże zapisuje żonie Klarze córce Macieja Gościejewskiego z Gaci po 150 grzywien posagu i wiana na części Caschlyno29.

1522-23 tenże bierze udział w sporze o obsadzenie parafii w Lutomiu30.

1522 tenże wraz z Dobrogostem Jezierskim [z Jezior Wielkich k. Kórnika, w powiecie pyzdrskim] pozostaje na straży zamku w Wieleniu31.

1525 tenże od brata Stanisława Kaczlińskiego kupuje część Kaczlina, którą Stanisław odziedziczył po zmarłym bracie Mikołaju32.

1531 Jan Kaczliński i Małgorzata Białeczka, małżonkowie, dziedzice części w Kaczlino i Białczu w powiecie poznańskim33.

1551 Felicja, żona Tomasza. Wierzchaczewskiego, Anna, wdowa po zmarłym Jerzym Goluńskim, Katarzyna żona Jakuba Poklateckiego, Kaczlińskie, córki zmarłego Jerzego Kaczlińskiego, Maciej Kaczliński, syn zmarłego Stanisława Kaczlińskiego, Wawrzyniec i Erazm Kaczlińscy, bracia rodzeni, zmarłego Jana Kaczlińskiego synowie, zastrzegają aprobatę Stanisława, Jerzego alias Ojerza, Serafina i Melchjora Kaczlińich, braci swych nieobecnych, spadkobiercy zmarłej Heleny Kaczlińskiej wdowy po zmarłym Stanisławie Wargowskim, oprawę posagu zmarłej Heleny Kaczlińskiej, na całej części wsi Młodawsko w powiecie poznańskim, którą to wieś Stanisław. Wierzchaczewski nabył od Piotra Młodawskiego, spadłą po tej ich ciotce Helenie, Piotrowi Wargowskiemu, dziedzicowi w Wargowo za 60 grzywien sprzedają34.
1552 Wawrzyniec Kaczliński zapisuje dług 13 grzywien Zofji Skrzetuskiej, wdowie po Macieju Kaczlińskim. Zofja Skrzetuska, wdowa po Macieju Kaczlińskim, kwituje Wawrzyńca Kaczlińskiego, Felicję, żonę Tomasza Wierzchaczewskiego, Annę wdowę po Jerzym Golunskim, i Katarzynę, żonę Jakuba Poklateckiego, siostry rodzone, spadkobierców zmarłego Macieja Kaczlińskiego z 30 grzywien35.

1563 Tomasz Wierzchaczewski oraz Wawrzyniec, Melchior, Serafin i Erazm Kaczlińscy dzielą bory i lasy w Kaczlinie. Wymieniono granicę z miastem Sierakowem i z wsiami Bukowiec, Rzyżyn [obecnie Ryżyn], Lutomie, Sitowiec oraz z Jez. Godziszewo; drogi: sierakowska i drożysko do Rzyżyna; obiekty fizjograficzne: Lesionki, Lisieńce albo Łysience (ku Lyssyenczom), Rudnik, “Wyelkye Trzezagowo”, Bielawa, Miecisko, Przysiek, Ostrowek, “Kawel Karlowski”, “Kawel Jackowski”, łoziska [łożyska (?)]36.

1564 Melchjor Kaczliński bratu rodzonemu Erazmowi Caczlińskiemu, całe części dziedziczne wsi Kaczlino w powiecie poznańskim za 1.000 zł. sprzedaje37.
1565 Erazm Kaczliński Wojciechowi Chrzypskiemu całe części Białcza w powiecie poznańskim, przez Wawrzyńca i Serafina Kaczlińskich, braci swych rodzonych, Chrzypskiemu za 3. 000 zł sprzedaje38.

Melchjor Kaczliński kwituje brata rodzonego Erazma Kaczlińskiego z 1. 000 zł.39.
1566 Serafin Kaczliński s. Białeczki na 1/2 swych części wyderkował we wsi Kaczlino w powiecie poznańskim od Erazma Kaczlińskiego, brata rodzonego, za 1.000 zł. na wyd. nabyt. (?) i na 1/2 tej sumy 1.000 zł. zapisuje 300 zł. posagu i tytułem wiana żonie Zofii, córce zmarłego Jana Lipnickiego40.
1568 Serafin Kaczliński s. Białeczki całe części wsi Kaczlino w powiecie poznańskim od Erazma Kaczlińskiego. s. Białeczki, brata rodzonego, za 1.000 złp. wyderkował. Za 1.000 zł. Franciszkowi i Joachimowi Gorajskim wyderkował41.
1572 Melchior Kaczliński s. Białecki na 1/2 dóbr wsi Kaczlino w powiecie poznańskim. zapisuje 60 zł. posagu i tytułem wiana żonie Dorocie, córce Wawrzyńca Gnińskiego42. [zapewne Gnuszyńskiego].

 

Podatki i daniny z Kaczlina:

1508 pobór z 8 łanów43.

1563 pobór z 4 łanów i karczmy44.

1564 dziesięcina z Caczlino należy do uposażenia klucza poznańskiego dóbr biskupa poznańskiego45.

1577 Jakub Targowski płaci pobór z Kaczlina46.

1580 Jakub Rokossowski płaci pobór: z 3 łanów., 6 zagrodników, pastucha z 30 owcami, nieduża rola (modicus ager) karczmarska47.

1608 Wielmożni Jan i Piotr z Bnina Opalińscy, synowie zmarłego Jana kasztelana rogozińskiego, działy dóbr spadłych po śp. ojcu i stryju ich, oraz sum od matki zapisane Barbarze z Ostroroga Opalińskiej, kasztelanowa rogozińskiej, matka ich zobowiązała się oprawę na dobrach tych skasować. Piotr, młodszy, m-ko Sieraków z zamkiem i folwarki., i wsie przyległe: Ryzyno z folwarkiem, Karślino z folwarkiem, Tuchola, Bukowiec, Grobia z folwarkiem, Jaroszewo, Góra, Chorzempowo, Zatom Stary, Zatom Nowy, Kobylarnia z folwarkiem, Kłossowice z folwarkiem, Modrakowo i pustki wyszczególnione w rezygnacji na rzecz ich ojca od Rokossowskiego dane, dalej miasteczko Czerniewo w powiecie gnieźnieńskim z dworem, Czerniewska Wieś z folwarkiem, Rakowo z folwarkiem, Nidom z folwarkiem, Pakzyno z folwarkiem, Strzyżewo, Rybitwy i przyległości (te dobra ojciec ich miał sobie rezygnować od podkomorzego poznańskiego), do tego Hamer z folwarkiem, w powiecie kościańskim, Boruja z folwarkiem Jabło M. z folwarkiem, Jabłona St. z przyległościami (nabyte od potomków Abrahama Zbąskiego przez stryja ich ojca Piotra Opalińskiego), Jan, starszy - miasteczko Opalenica w powiecie kościańskim, z zamkiem i folwarkiem oraz wsie należące: Rudniki z folwarkiem, Miechorzewo Mokre z folwarkiem, Miechorzewo Suche, Jastrzęmbniki z folwarkiem, Porazyno z folwarkiem, Silino z folwarkiem, Ptaszkowo Wielkie i Małe z folwarkiem, Dokowo Małe z folwarkiem, części wszystkie w Dokowie Suchym, części w Parniczewie z folwarkiem, części w Łękach z folwarkiem., wieś Lubiechowo48.

1609 Piotr z Bnina Opaleński, syn zmarłego Jana kasztelana rogozińskiego, [pana] na mieście i zamku Sieraków i na wsiach: Ryzyno, Krobia, Jaroszewo, Gora, Zathom, St. i N. Chorząmpowo, Bukowiec, Tucholin, Karszlino, Modrakowo i osadach Szithowiecz pustkowie w powiecie poznańskim, 1/2 wsi Chrzypsko Małe i Wielkie, 1/2 części wsi Pakawie w powiecie poznańskim, kupuje od Wojciecha Chrzypskiego i na sumę 10.000 złp. i zapisuje sobie i bratu rodzonemu Janowi Opalińskiemu przez Wojciecha i Stanisława braci rodzonych Chrzypskich, synów zmarłego Jakóba na całym Chrzypsku Wielkim i Małym i scedowuje sobie przez Jana Opalinskiego, Zofji de Stangenberk Kostczance, córce zmarłego Krzysztofa Kostki, starosty kościerzyńskiego żonie, zapisuje posag 40.000 złp.49.
1621 Piotr z Bnina Opaliński kasztelan poznański miasto Sieraków z zamkiem i folwarkiem, i wsie: Karzslino, Tuchola, Bukowiec, Ryzyno, Grobia, Jaroszewo, Gora, Kłossowice, Zatom Stary, Kobelarnia, Chorzepow, Zatom Nowy, Chrzypsko Małe, Milino, Kłodzisko, Pakania, X. Marcinowi Szyszkowskiemu biskupowi krakowskiemu sprzedaje za 60.000 złp. z prawem. wykupu po roku50.

1662 Piotr Adam de Bnin Opaliński podczaszy królowej, starosta śremski, syn zmarłego Krzysztofa de Bnin Opalińskiego wojewody poznańskiego, starosty śremskiego i kowalskiego wypowiada umowę swą z Krzysztofem de Brzezie Lanckorońskiemu, kasztelanem radomskim i żoną jego Jadwigą Wktorią de Kalissany, na miasto Sierakowo, wsie: Kłossowice, Kobelarnia, Bukowiec, Zatorn Stary., Zatorn Nowy, Chorzępowo, Grobia, Jaroszewo, Karzszlino, Gora, Lutom Wielki, Ryzyna, Tuchola, Milino, Chrzypsko Wielkie, Kłodzisko, Pakowie i innych wsi do klucza sierakowskiego należących, Annie Sienuciance córce zmarłego Piotra de Lachowce Sieniuty, żonie swej 120. 000 florenów tytułem posagu i wiana zapisuje.51

1667 Piotr Adam de Bnin Opaliński starosta śremski syn zmarłego Krzysztofa Opalińskiego, wojewody poznańskiego etc. z Teresy de Czarnkowo, całe miasto Sierakow z wsiami i zamkami: Kłosowice, Kobelarnia, Jaroszewo, Zatom Stary i Nowy, Charzampowo, Bukowiec, Tuchola, Gora, Salim, Śrem, Kaczalino, Grobia, Ryzyno, Lutom, Milino, Chrzypsko Małe i Duże, Cłodyko (?) [Kłodzisko], część Pąkowia, Wojnowice, Łagiery (?), Szewce, cz. Kozłowa w powiecie poznańskim i miasto Szubin, Szubska Wieś, Łachowo, Kowalewo, Wąstosze, Pirsko (?), Smolniki, Turzyno, Rzemieniewice, Zalesie, Szradowo, część miasta Tuliszkowo, Tuliszkowską Wieś, Ogorzelin, Tarnowskaliska, Sarbicko, Krempa, Prcina, (?) Wielopole, Dziadowice, Katwaszyce, Deszna w województwie kaliskim (p. kaliski, kamiński, kcyński), bratu swemu Janowi Karolowi de Bnin Opalińskiemu daje jako przypadające dla niego w równym podziale52.

1671 Wielmożny Jan Karol z Bnina Opaleński, syn zmarłego Krzysztofa wojewody poznańskiego i zmarłej Teresy Czarnkowskiej, według kontraktu małżeńskiego spisanego z Adamem Urjelem Czarnkowskim, starostą osieckim i międzyłęskim, z jednej strony i sobą z drugiej strony sumę 332.000 złp. zobowiązuje się na swych dobrach mieście Sierakowo z przedmieściami i zamkiem i wsiami przyległymi: Kłosowice, Kobylarnia, Zatom Stary i Nowy, Chorząpowo, Jaroszewo, Bukowiec,Karslin, Ryzyn, Tuchola, Grobia, Lutom, Gura, Milino, Chrzypsko Wielkie i Małe, Kłodzisko, Pakawie, z młynami i wiatrakami: w powiecie poznańskim pannie Zofji Annie Czarnkowskiej, córce Adama Urjela ze zmarłej Teresy z Otoka Zaleskiej, żonie swej przyszłej, zapisać 200.000 złp. posagu i tytułem wiana, w sobotę po oktawie Bożego Ciała53.

1780 Piotr Mikołaj baron de Gartenberg Sadogórski, tajny radca Jego Królewskiej Mości, kontraktuje 27 grudnia tegoż roku miasto Sieraków i wsie: Kłosowice, Stary Zatom, Góra, Kobelarnia, Chorzępowo, Nowy Zatom, Radusze, Dembowiec, Bukoszewo, Bukowiec, Tuchola, Lutom, Ryzyna, Kaczlin, Grobia, Jaroszewo, Milin, Wielkie Chrzypsko, Małe Chrzypsko, w powiecie poznańskim Karolowi Abrahamowi baronowi de Fritsch, konsyljarzowi elektora saskiego, kawalerowi Orderu św. Stanisława sprzedaż za 1.255.00054. Była tam przy dawniejszej sprzedaży pozostawiona suma królowej francuskiej55.

1789 August Gotlob Stoeckhardtus, dyrektor sprawiedliwości elektoratu saskiego, Jakuba Fryderyka barona de Fritsch, ministra i rzeczywistego tajnego radcy księcia Sachsen-Weimar plenipotenta Karola Abrahama barona de Fritsch, kanclerza elektoratu saskiego, kawalera Orderu św. Stanisława, plenipotent w imieniu tegoż kanclerza; Łukasza Bnińskiego sędziego ziemskiego. poznańskiego, starostę sokolnickiego i babimojskiego, kaw. Orderu św. Stanisława, posła na sejm warszawski, obecnie dziedzica klucza Sierakowskiego z przyległościami. w powiecie poznańskim, kwituje z 1 miljona złp., z sumy większej 1. 297. 859 złp. ceny klucza: miasto Sieraków, wsie Jaruszewo, Grobia, folwark Sprzeczno, Lutom, Kaczlin, Ryzyn, Milin, Chrzypsko Wielkie i Małe, Bukowiec, Tuchola, Kłosowice, Gora, Stary Zatom, Kobylarnia, Chorzempowo, Nowy Zatom, Zwierzenice, Bucharzewo, Demborskie Olendry, i młyny: Borowy, Kukawka, Kubek i Niziołek, sprzedanych Bnińskiemu 9 maja b.r.56.

 


PRZYPISY

 

1 Słownik historyczno-geograficznego ziem polskich w średniowieczu - prace Instytutu Historii PAN, (Ossolineum, Wrocław 1982 - Wydawnictwo PTPN, Poznań 2008).

2 Słupski, Zygmunt Światopełk, Skorowidz W. Ks. Poznańskiego, niezbędny dla każdego podręcznik obejmujący zupełny i dokładny spis wszystkich, w księdze pocztowej wykazanych blizko 7000 miejscowości z podaniem także nazw urzędowych, parafii, poczty, ludności miast, liczby parafian i właścicieli Polaków – Poznań 1909.

3 Lek. 1 nr 397.

4 WR 1 nr 401, 555, 601, 655, 971.

5 Lek. 1 nr 2762.

6 WR 1 nr 529.

7 PZ 9, 2v.

8 WR 1 nr 1579.

9 PG 2, 84.

10 Skojec - średniowieczna niemiecka jednostka obrachunkowa, jednostka monetarna lub jednostka masy równa 1/24 grzywny.

11 PG 5, 42.

12 Koz.Nieznane nr 51a; KcG 2, 2v-3.

13 PG 62, 11v.

14 ExpBel. nr 4.

15 PG 12, 162v.

16 1 wiardunek = 6 skojców

17 PG 12, 165; por. też PG 12, 164v;

18 PG 12, 183v.

19 PG 13, 80; PG 14, 33.

20 PG 62 k. 75, 75v, 105, 105v.

21 PG 66, 275v.

22 PG 69, 496v; PG 18, 27v.

23 PG 12, 162v.

24 PG 13, 139.

25 PG 14, 128v.

26 ACC 88, 338v.

27 PG 14, 223v.

28PG 14, 224.

29 PG 14, 224.

30 ACC 97, 99.

31 MS 4/2 nr 13286.

32 PG 16, 69v.

33 tamże - 6733 (Nr 1393) 1531,(f. 466v).

34 tamże - 3406 (Nr 1395) 1551,(f. 591).

35 tamże - 2767 (Nr 892) 1552,(f. 124).

36 PG 107, 938v-940v.

37 tamże - 8061 (Nr 906) 1564,(f. 400).

38 tamże - 8158 (Nr 908) 1565,(f. 18v).

39 tamże - 8158 (Nr 908) 1565,(f. 22v).

40 tamże - 10038 (Nr 1397) 1566,(f. 476).

41 tamże -10501 (Nr 1397) 1568, (f. 736).

42 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN – 11148 (Nr 1398) 1572, (f. 324).

43 ASK I 3, 11.

44 ASK I 5, 226.

45 IBP 301.

46 ASK I 5, 691.

47 ŹD 20.

48 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN – 1310 (Nr 980) 1608, (f. 74v).

49 tamże – 5788 (Nr 1406) 1609, (f. 644).

50 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN – 8139 (Nr 1412) 1621, (f. 738).

51 tamże – 1427 (Nr 208) 1662, (f. 124).

52 tamże – 1491 (Nr 208) 1667, (f. 257).

53 tamże – 897 (Nr 1870) 1671, (f. 108).

54 tamże – 17057 (Nr 1357) 1780, (f. 244).

55 szerzej – Zwierzykowski Michał „Sieraków i jego właściciele…” Sierakowskie Zeszyty Historyczne nr 2, s. 63-70.

56 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 9844 (Nr 1375) 1789, (f. 433).

Stowarzyszenie Puszcza NoteckaProgram Rozwoju Obszarów WiejskichUrząd Miasta i Gminy SierakówWojewództwo WielkopolskieLeaderUnia Europejska

Realizacja: Krzyżaniak, Projekt graficzny: Mateusz Klein, Silnik: Joomla!

Menu główne

Historia

Przyroda