Wybierz język strony: Polish English German Russian
Rozmiar tekstu artykułu:

IZDEBNO

 

Wieś, będąca przez wieki własnością szlachecką, nie wchodzącą w skład „klucza sierakowskiego”. Położona 8,5 km na wschód od Siera­kowa. Pierwsza wzmianka 1393. W 1435 należała do powiatu poznańskiego (PG 1, 68v), a w 1508 wchodziła w skład parafii Chrzypsko (ASK I 3, 4).

Sołectwo zamieszkuje obecnie 212 osób (stan na 1.10.2010 r.).

 

Ewolucja nazwy1: (1393) Istebna, (1402) Hystepna, (1422) Gysdebno, (1432) Gistepno, (1449) Gyszdebno, Gyzdebno, (1501) Ysdebno, (1909) Izdebno2.

 

Wzmianki z przeszłości wsi, jej właścicieli i mieszkańców.

1393 Parys (Parzysz) z Istebna,

1393 tenże toczy proces z Pietraszem Charcickim i jego bratem Pawłem o ½ młyna3.

1402-22 Przecław z Hystepna, Izdebnicki, Izdbieński4, następnie:

1421-34 z Charcic, 1421 z Sokolnik [k. Szamotuł], Łubowa i Pożarowa5.

1432-35 w Białczu6.

1427 sąd uznaje prawomocność dokumentu przeniesienia praw własności Gysdebna na rzecz Bodzęty z Młodaw­ska, wystawionego przez Tomasza, kasztelana poznańskiego i starostę generalnego Wielkopolski [od 1426]7.

1435 Katarzyna8 z Izdebna określana jest jako córkę Anny Niklasowej [Mikołajowej] z Więckowie, żona Sędziwoja niegdyś Siekowskiego. Kupuje od braci Jana i Grzegorza, dziedziców w Młodawsku, ich dziedzinę Izdebno za 250 grzywien9.

1443 Piotr Zajączkowski ma oddać Maciejowi plebanowi z Chrzypska dziesięcinę z Izdebna, wymłóconą przemocą10.

1447 Izdebno wspomniane jest w akcie [rozgraniczenia (?)], w którym kopiec [graniczny (?)] nad Jeziorem Gozimino został przysądzony dziedzinie Pakawie11.

1449 Jan niegdyś ze Słopanowa:

tenże kupuje od Katarzyny, żony Piotra, niegdyś Zajączkowskiego, dziedziczki w Gyszdebnie wieś Gyszdebno za 300 grzywien12 [zapewne ½].

tenże z żoną Katarzyną kupują od Stefana i Jana, braci niedzielnych, ich ojcowiznę i macierzy­znę w Gyzdebnie za 300 grzywien13.

1464-85 kapłan Piotr z Gyzdebna, Izdbieński:

1464 tenże toczy proces ze Stanisławem Nasiekanym, mieszczaninem z Obornik, o 6 grzywien posagu oraz szaty wartości 12 grzywien i 6 groszy, tytułem spadku po Jadwidze, siostrze Piotra14.

1485 na prośbę tegoż oraz braci Jana, Pawła i Stanisława dziedziców z Biezdrowa, biskup poznański ery­guje altarię Św. Trójcy w kościele parafialnym w Sierakowie15.

1476 Mikołaj Izdbieński zapisuje żonie Jadwidze po 100 grzywien posagu i wiana na ½ wsi Gyzdebno16.

1485 Tomasz, dziedzic w Izdebnie, kupuje od Wojciecha Kąsinowskiego i jego nepotów17: Jakuba, Bartłomieja, Jana, Wyszka i Wawrzyńca części w Baworówku za 150 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu18.

1494-1511 Baltazar Izdbieński:

1494 tenże, Jakub, Jan i Wawrzyniec bracia niedzielni z Gyzdebna, kupują od Wojciecha Pierwoszewskiego ½ Pierwoszewa za 150 grzywien19.

1507 tenże z żoną Katarzyną, bratanicą (nepos) Piotra Pożarowskiego, kupują od niego część w Poża­rowie za 60 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu.20

1511 tenże kupuje od swej żony, Katarzyny Pożarowskiej, jej część po ojcu w Pożarowie za 160 grzywien21.

Podatki i daniny z Izdebna:

1499 Gyszdebno w rejestrze zaległości podatkowych22.

1508 pobór: 6 półłanów23.

1509 pobór: 3 półłany24.

1510 pobór: 3 półłany25.

1563 pobór: 3 łany, 1 karczma doroczna26.

1577 płatnik poboru: Adam Słopanowski27.

1580 płatnik poboru: Adam Słopanowski: 3 półłany, 3 zagrodników, 1 colonus, karczma z niewielką rolą28.

1602 z rejestru dochodów kościoła parafialnego w Chrzypsku: [dla plebana] dziesięcina i meszne od kmieci, od zagrodników po 1 groszu, z folwarku dziesięcina29.

1603-07 z wizytacji kościoła parafialnego w Chrzypsku: do parafii należy m. in. Izdebno; coloni z Izdebna dają pleba­nowi po 5 groszy30.

1501 Jan syn Wacława z Ysdebna, student w Krakowie31.

1494-1522 Wawrzyniec Izdbieński, brat Baltazara, Jakuba i Jana32

1521 tenże na swej wsi Jabłonowo zapisuje czynsze roczne: pannie Katarzynie Kaczlińskiej - 2 kopy [groszy] z zastrzeżeniem prawa wykupu za 30 grzywien, a Tomaszowi Śremskiemu [Śrem k. Sierakowa] 4 grzywny, z zastrzeżeniem prawa wykupu, za 50 grzywien33.

1521 tenże kupuje od Jerzego Rogaczewskiego części wsi Jabłonowo i Charcice34.

1522 tenże zapisuje żonie, Jadwidze Winiarskiej, po 150 grzywien posagu i wiana na ½ Jabłonowa i na ½ Charcic35.

1494-1527 Jan Izdbieński, brat Baltazara, Jakuba i Wawrzyńca36:

1522 tenże na ½ swej wsi Izdebno zapisuje żonie, Helenie Jaskóleckiej, po 100 grzywien posagu i wiana37.

1525 tenże z bratem Jakubem, prepozytem Św. Ducha w Obornikach, za 800 grzywien sprzedają Andrzejowi Skrzydlewskiemu Jabłonowo i Charcice z prawem przepędzania bydła przez wieś Izdebno do lasu wsi Ja­błonowo i Charcice38.

1527 temuż Tomasz Śremski sprzedaje na wsiach Śrem i Chalin 6 grzywien czynszu rocznego za 100 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu39.

1494-1525 Jakub Izdbieński, brat Baltazara, Jana i Wawrzyńca40.

1525 prepozyt41 Św. Du­cha w Obornikach42.

1507 Jadwiga Gnuszyńska, wdowa po Mikołaju Izdbieńskim, zapisuje córkom swoim Katarzynie i Jadwidze 60 grzywien i 40 grzywien na sumie 100 grzywien, jaką mąż zapisał jej na ½ Izdebna43.

1511 Nobilis Jan Izdbieński na ½ części należnej z działów braterskich z braćmi rodzonymi we wsiach Izdebno i Pirwoszewo w powiecie poznańskim, zapisuje posag 60 grzywien i tytułem wiana żonie Annie, córce Sędziwoja Przestanowskiego44.

1511 Nobilis Balczer Izdbieński na ½ części wsi Izdebno, Pożarowo i Pirwoszewo w powiecie poznańskim zapisuje 40 grzywien posagu i tytułem wiana, żonie Katarzynie, córce Mikołaja Pozarowskiego45.
1518 Jan Izdbienski na całe swe ½ swych części wsi Przestanki, Pirwoszewo, Izdebno w powiecie poznańskim należnych z działu z bratem Wawrzyńcem Izdbienskim, zapisuje 80 grzywien posagu i tytułem wiana, żonie Helenie, córce zmarłego Jana Jaskóleckiego46.

1522 Jan Izdbieński na ½ wsi Izdebno w powiecie poznańskim zapisuje 100 grzywien posagu i tytułem wiana żonie Helenie Jaskóleckiej47.

1523 Jan Izdbieński na ½ wsi Izdebno w powiecie poznańskim zapisuje 100 grzywien posagu i tytułem wiana żonie Helenie Jaskóleckiej; Jan Izdbieński całą część wsi Pierwoszewo w powiecie poznańskim za 200 grzywien Dorocie i Barbarze I-im, córkom swym ze zmarłej Anny Przestanowskiej zrodzone, wyderkuje48.

1523 Jan Izdbienski całą część dziedziczną wsi Pirwoszewo w powiecie poznańskim Dorocie i Barbarze, I-im, córkom swym ze zmarłej Anny Przestanowskiej, żony swej 1-ej zrodzone, za dobra ojczyste i macierzyste Izdebno w powiecie poznańskim, za 200 grzywien wyderkuje49.
1564 Wojciech Słopanowski synowi Adamowi Słopanowskiemu zobowiązał się wieś Izdebno w powiecie poznańskim dać pod zakład 1. 800 zł50.

1564 Adam Słopanowski daje zobowiązanie Mikołajowi i Marcinowi Kunińskim braciom rodzonym, iż Annie Kunińskiej, żonie swej przyszłej, na ½ wsi Izdebno w powiecie poznańskim zapisuje posag 900 zł.51.

1564 Wojciech Słopanowski Annie, córce zmarłego Marcina Kunińskiego, żonie zaś syna swego Adama Słopanowskiego zapisuje posag 900 zł. na ½ wsi Izdebno w powiecie poznańskim;

Anna Kunińska, żona Adama Słopanowskiego. kwituje Wojciecha, Stanisława, Mikołaja, Marcina, Dobrogosta i Marcina (!) ze zmarłego Jana Kunińskiego zrodzonego, braci i nepota swych rodzonych Kunińskich z ojcowizny i macierzyzny, a matkę swoją Barbarę Nogewską, wdowę po zmarłym Marcinie Kunińskim z zapisu 200 zł., danego 1560 r.52.

1564 Wojciech Słopanowski na ½ wsi Izdebno w powiecie poznańskim zapisuje 900 zł. posagu i tytułem wiana żonie syna swego Adama Słopanowskiego - Annie, córce. zmarłego Marcina Kunińskiego53.
1598 Nobilis Marcin Słopanowski, syn zmarłego Adama Słopanowskiego, na ½ wsi swej Szłopanowo i Izdebno w powiecie poznańskim, 1. 000 złp. jako wiano daje żonie swej nobilis Magdalenie Biskupskiej, córce nobilis Łukasza Biskupskiego54.

1621 Marcin Słopanowski całe wsie dziedziczne Izdebno os. (?) Marjannie Szołdrskiej ksieni poznańskiego klasztoru Św. Katarzyny i całemu konwentowi za 8.000 złp.; Magdalena z Biskupic żona Marcina Słopanowskiego55 (?).

1708 (27/11) Chrzest Katarzyny, córki szlachetnego Wojciecha Chylkowskiego i Heleny [?] z Izdebna; rodzice chrzestni: nobilis Stanisław Cięszkoski i Marjanna Sczaniecka tenut.56 w Biezdrowie57
1718 (30/1) Chrzest - bliźniacy Walentyn i Adam, synowie generosus Jana Gostkowskiego i Marjanny [?] z Izdebna; matka chrzestna: nobilis Konstancja Sczaniecka58

1754 Ignacy z Bytynia Kurnatowski, syn zmarłego Adama i zmarłej Barbary Chadzyńskiej, całe części dziedzicznych dóbr Izdebno, Przytuki, Szyszłowo, Maciejowi Bielawskiemu, synowi zmarłego Jakuba Bielawskiego ze zmarłej Marjanny Jaraczewskiej, za 40.000 złp. sprzedaje59.

1758 (30/7) Chrzest - Anna Barbara, córka magnificus Wojciecha Rowińskiego z Izdebna i Marjanny z Badoskich; rodzice chrzestni: X. Tomasz Wolski - prob. chrzypski i wielmożna Barbara Naramowska60.
1761 (22/7) Chrzest - Bonawentura Mikołaj, syn Wojciecha i Marjanny z Badoskich Rowińskich z Izdebna; rodzice chrzestni: GD. Barbara Naramowska posesor61 Izdebna, i GD. Mikołaj Kowalski - towarzysz chorągwi pancernej Dębskiego, starosty dybowskiego.62
1762 MD Barbara Naramowska, zmarła we wsi Izdebno, pochowana w Poznaniu u Dominikanów63

1826 (26/7) Józef Sypniewski nobilis posesor wsi Izdebno z parafii Biezdrowo wdowiec lat 43 x panna Juljanna Drojecka Nob. l. 18, córka posesora wsi Koninko; świadkowie: Nob. Nepomucen Sypniewski i G. Józef Żółtowski dziedzic Zajączkowa64.)
1828 (22/X) Chrzest - 30/X. Antoni Aleksander, syn magnificus Józefa Sypniewskiego i Juljanny de Drojeckie – posesorów Izdebna ; rodzice chrzestni: Wincenty Kalkstein dziedzicc Psarskiego i hr. z Sobolewskich Kwilecka z Wróblewa65
1830 (18/7) Zmarł w Izdebnie Józef Sypniewski, lat 53, posesor Izdebna i Pakawia - zawiadamia żona66.
1830 (2/XI) Chrzest, urodzonego 25/X. w Izdebnie Józefa Juljana, syna zmarłego Józefa Sypniewskiego i Juljanny de Zdrojewskie (?) posesorów wsi Izdebno; rodzice chrzestni: magnificus Józef Kwilecki i M. Anna z Brudzeskich Bukowiecka67.

1935-1950 Nauczycielem w Szkole Podstawowej w Izdebnie był Leon Borowiak68 (1914-1982) - phm. ZHP. Podczas okupacji członek „Szarych Szeregów” i więzień niemieckich obozów koncentracyjnych. Po II wojnie światowej działacz polityczny i dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Międzychodzie (w latach 1950-1970).

1936 Majątek w Izdebnie zakupił Wincenty Nowaczyński (1883-1940)powstaniec wielkopolski, emerytowany pułkownik Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 r. ochotniczo walczył w obronie Warszawy. Objął funkcję komendanta Ekspozytury Komendy Miasta Warszawa - Praga Wschód. Po kapitulacji przebywał parę tygodni w niewoli niemieckiej. Zwolniony, wrócił do Izdebna. 16 października 1939 r. został aresztowany przez Gestapo w Chrzypsku Wielkim i uwięziony w Międzychodzie, skąd trafił do obozu w Skwierzynie. Tam poddany śledztwu i torturom. 31 stycznia 1940 r. przewieziony został do Fortu VII w Poznaniu i tam zamordowany69.

1938 (25/X)Przejazd Prezydenta R.P. Ignacego Mościckiego, X. Augusta Kardynała Hlonda i ministra rolnictwa i reformy rolnej w II RP Juliusza Poniatowskiego70 przez Izdebno, połączony z uroczystym powitaniem na granicy powiatu międzychodzkiego, przez władze, liczną młodzież szkolną i mieszkańców okolicznych wiosek71. Powodem wizyty było poświęcenie nowo powstałych z parcelacji osad wiejskich w Nowej Wsi pod Wronkami. Mszę św. z tej okazji sprawował dziekan wroniecki X. Roman Panewicz z Chrzypska Wielkiego72. Następnie p. Prezydent wizytował Państwowe Stado Ogierów w Sierakowie.

1975 (IX.)Utworzenie na gruntach byłego majątku, nabytych od spadkobierców płk Wincentego Nowaczyńskiego, Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Zdrowie”, prowadzącej z dużym powodzeniem swą działalność hodowlaną do chwili obecnej. Prezesem jej zarządu pozostaje od chwili założenia mgr inż. Zbigniew Ajchler73.

 


 

PRZYPISY

1 Słownik historyczno-geograficznego ziem polskich w średniowieczu - prace Instytutu Historii PAN, (Ossolineum, Wrocław 1982 - Wydawnictwo PTPN, Poznań 2008).

2 Słupski, Zygmunt Światopełk, Skorowidz W. Ks. Poznańskiego, niezbędny dla każdego podręcznik obejmujący zupełny i dokładny spis wszystkich, w księdze pocztowej wykazanych blizko 7000 miejscowości z podaniem także nazw urzędowych, parafii, poczty, ludności miast, liczby parafian i właścicieli Polaków – Poznań 1909.

3 Lek. 1 nr 1635.

4 WR 3 nr 191; WR 1 nr 780, 850, 971, 994, 1073, 1120.

5 WR 1 nr 1534; PZ 6, 139v; PZ 12, 237v; KR 1, 52; KR 10, 13; K 2, 71.

6 Zdaniem KR 5, 28, Przecław przyszedł przed 1418 do Białcza, w 1432 jego bratankiem był Mi­chał oraz w 1435 Przecław i Bogumił występują jako ss. Małgorzaty, lecz nie wynika to z zacytowanych obok źródeł (1418: PZ 5, 77; 1432: PZ 10, 32; 1435: PZ 13 k. 68v, 70) (PZ 11, 103; PZ 13, 68v).

7 PZ 9, 98.

8 KR 3, 150-151, Nie wynika to z zacytowanych źródeł (1428: PZ 10, 11).

9 PG 1, 68v.

10 AE I 11.

11 K 2, 214 (gdzie lakoniczny regest za Ptaszyńskim, XVIII-wiecznym zbieraczem dokumentów - nie sposób odszukać pełnego tekstu aktu).

12 PG 3, 58.

13 PG 3, 61.

14 AC 2 nr 1305.

15 AE III 106v.

16 PG 9, 42.

17 nepot - osoba faworyzowana, popierana przez kogoś wpływowego, krewny;

18 PG 10, 30v.

19 PG 11, 55v.

20 PG 13, 126.

21 PG 14, 162.

22PG 62, 11v.

23 ASK I 3, 4.

24 ASK I 3, 39.

25 ASK I 3, 248

26 ASK I 5, 216v.

27 ASK I 5, 668.

28 ŹD 8; ASK I 6, 88.

29 AV 10, 284-285.

30 AV 3, 37.

31 AS 2, 69.

32 PG 11, 55v.

33 PG 15, 423.

34 PG 15, 417.

35 PG 15, 450.

36 PG 11, 55v.

37 PG 15, 470v; toż samo na k. 489 pod 1523.

38 PG 16, 78.

39 PG 16, 184.

40 PG 11, 55v.

41 Prepozyt, primiceriusz (łac. praepositus, przełożony) - w Kościele rzymskokatolickim przewodniczący kapituły kanoników - kapituły katedralnej lub kolegiackiej oraz w Zgromadzeniu Księży Kanoników Regularnych Laterańskich, często w randze prałata lub infułata.

42 PG 16, 78.

43 PG 13, 128.

44 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1859 (Nr 786) 1511, (p. 292).

45 tamże - 1943 (Nr 786) 1511, (p. 323).

46 tamże - 4192 (Nr 1392) 1518, (f. 195).

47 tamże - 5063 (Nr 1392) 1522, (f. 470v).

48 tamże - 5132 (Nr.1392) 1523, (f. 489).

49 tamże - 5178 (Nr 1392) 1523, (f. 501v).

50 tamże - 7994 (Nr 906) 1564, (f. 75v).

51 tamże - 7995 (Nr 906) 1564, (f. 77).

52 tamże - 8134 (Nr 906) 1564, (f. 759) i (f. 759v).

53 tamże - 9797 (Nr 1397) 1564, (f. 359).

54 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 15253 (Nr 1402) 1598, (f. 813v).

55 tamże - 8342 (Nr 1412) 1621, (f. 1288v) i (f. 1290v).

56 tenutariusz (śred. łac.) – dzierżawca,

57 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN Metrykali - Katolickie - Część 1 - 2251 (Chrzypsko Wielkie).

58 tamże - Metrykali - Katolickie - Część 1 - 2265 (Chrzypsko Wielkie).

59 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 12203 (Nr 1311) 1754, (f. 152v).

60 tamże - Metrykali - Katolickie - Część 1 - 2316 (Chrzypsko Wielkie).

61 posesor łac. – właściciel ziemski lub dzierżawca (posiadacz),

62 tamże - Metrykalia - Katolickie - Część 1 - 2317 (Chrzypsko Wielkie).

63 tamże - Metrykalia - Katolickie - Część 6 - 37119 (Sieraków - bernardyni).

64 tamże - Metrykalia - Katolickie - Część 6 - 44555 (Pniewy).

65 tamże - Metrykalia - Katolickie - Część 7 - 45457 (Chrzypsko Wielkie).

66 tamże - Metrykalia - Katolickie - Część 6 - 45075 (Biezdrowo).

67 tamże - Metrykalia - Katolickie - Część 7 - 45459 (Chrzypsko Wielkie).

68 Praca zbiorowa „70 lat Liceum Ogólnokształcącego w Międzychodzie” – Międzychód 1998, s. 54-55.

69 szerzej – Sierakowskie Zeszyty Historyczne nr 4, s. 18-19; Sieraków 2009.

70 Kronika Szkolna Miejskiego Gimnazjum Koedukacyjnego w Międzychodzie, s. 99.

71 Kronika Szkolna Chrzypska Wielkiego – w zasobach Muzeum Regionalnego w Międzychodzie.

72 Porównaj Sierakowskie Zeszyty Historyczne nr 6, Sieraków - kwiecień 2011 – s.81, 92, 105-107.

73 Relacja ustna prezesa Zbigniewa Ajchlera z dnia 31 lipca 2011.

Stowarzyszenie Puszcza NoteckaProgram Rozwoju Obszarów WiejskichUrząd Miasta i Gminy SierakówWojewództwo WielkopolskieLeaderUnia Europejska

Realizacja: Krzyżaniak, Projekt graficzny: Mateusz Klein, Silnik: Joomla!

Menu główne

Historia

Przyroda