Wybierz język strony: Polish English German Russian
Rozmiar tekstu artykułu:

 GROBIA

 

  1. Charakterystyka miejscowości Grobia

 

Położenie, przynależność administracyjna i powierzchnia

 Grobia jest wsią sołecką, położoną na południe od Sierakowa przy drogach powiatowych nr 1736P (Sośnia-Sieraków), 1737P (Góra-Przemyśl), 1738P (Jaroszewo-Lutomek) oraz kilku drogach gminnych. Na terenie sołectwa znajduje się Jez. Głęboczek oraz kilka mniejszych zbiorników wodnych w tym staw położony przy świetlicy wiejskich. W bezpośredniej bliskości granic Grobi rozpościerają się również dwa ważne dla gminy Sieraków jeziora tj. Jaroszewskie i Lutomskie. Centrum wsi zlokalizowane jest w miejscu o następujących współrzędnych geograficznych: 52°36'N; 16°6'E.

 Miejscowość Grobia jako jedyna jednostka osadnicza wchodzi w skład sołectwa o tej samej nazwie. Jest ono jednym z 15 sołectw tworzących łącznie z miastem Sieraków gminę miejsko-wiejską. Gmina Sieraków przynależy do powiatu międzychodzkiego i województwa wielkopolskiego (ryc. 1).

 Charakterystyczną cechą dla Grobi jest, że tworzą ją obecnie trzy historyczne wioski, które wcześniej stanowiły odrębne miejscowości (administracyjnie lub ze względu na własność). W skład sołectwa wchodzą zatem: Grobia (nazywana również Centrum), Jaroszewo oraz Sprzeczno. W porównaniu z innymi miejscowościami wiejskimi gminy Sieraków sołectwo Grobia charakteryzuje rozproszona zabudowa. Jako ciekawostkę podać należy również, że w ramach sołectwa mieszkańcy zwyczajowo wyodrębniają również inne części, które zyskały własne nazwy. Można zatem usłyszeć, że na terenie sołectwa Grobia znajdują się miejsca nazywane: Diabłowo, Egipt czy Palestyna

 

Całe sołectwo Grobia zajmuje powierzchnię 980,42 ha, co stanowi 4,8% powierzchni gminy Sieraków (20313,73 ha).

 

Historia miejscowości

 Udokumentowana historia Grobi jako miejscowości sięga średniowiecza. Znamienne dla tego terenu jest jednak, że na przestrzeni dziejów rozwijało się tutaj osadnictwo o czym świadczą znaleziska archeologiczne z różnych okresów – występują stanowiska wielokulturowe, skupiające osadnictwo pradziejowe poprzez mezolit, neolit, epokę brązu i okres wpływów rzymskich.

 Na podstawie pisanych źródeł wskazać należy, że pierwsza wzmianka dot. Jaroszewa pochodzi z 1393 roku natomiast związana z Grobią (Centrum) z 1432 r.

 Na przestrzeni dziejów nazwa sołectwa zmieniała się w sposób następujący:

 

  • Grobya(1432), Grobia (1563), Grobitz (podczas zaborów i okupacji);

  • Jaroszowo (1393), Jarosewo (1403), Jaroschewo (1435), Jaraschewo (1508), Jarossewo (1560), Jaroszewo (1911).

 

Wzmianki dotyczące historii Grobi (Centrum, Jaroszewa i Sprzeczna) jej mieszkańców i właścicieli.

1393-1403 występuje Niemierza z Jaroszewa, Jaroszowski, Jaroszewski1.

1409-29 Jan Jaroszewski2.

1428-29 tenże toczy proces z Rafałem ze Strzeżmina, który dowodzi, że on wraz z siostrą Dorotką nic nie miał w Strzeżminie, gdy został pozwany3.

1412-13 Mikołaj Jaroszewski4.

1412 Dobrogost Sierakowski toczy proces z Jarandem Baworowskim o poręczenie dot. przekazania [mu] dziedziny Jaroszewo, za którą dał 20 grzywien i 20 sztuk bydła5.

1418 Tomisław Krzestkowski wygrywa proces z Małgorzatą z Sierakowa [żoną Bieniaka z Sierakowa] i jej dziećmi o 1/3 Jaroszewa, za które ma Małgorzacie zapłacić 40 grzywien, a jeśli tego nie uczyni do Bożego Narodzenia, to Małgorzata ma tę część posiadać nadal, aż do otrzymania zapłaty, zaś ustąpić [ma] z Jaroszewa na Boże Narodzenie6.

1432 Przecław [z Lutomia?] dziedzic Grobi w sporze z Baszem Przyborowskim7

1434 tenże kupuje Grobię za 300 grzywien od braci Bodzęty i Jana z Lutomia8.

1435 tenże zwany niegdyś Lutomskim sprzedaje Grobię za 400 grzywien Janowi i Wincentemu braciom niedzielnym z Sierakowa, a równocześnie kupuje od nich 2 łany w Jaroszewie za 40 grzywien9.

1435 (9/III.) Nobilis Przecław niegdyś Luthomski, dziedzictwo Grobia w powiecie poznańskim za 400 grzywien, Janowi i Wincentemu braciom rodzonym niedzielnym dziedzicom de Szyracowo sprzedaje10.

1435-50 Wincenty z Sierakowa, [potem także z Pniew, syn Dobrogosta z Sierakowa]:

1435 tenże i Jan bracia niedzielni kupują od Przecława niegdyś Lutomskiego dziedzinę Grobia za 400 grzywien monety obiegowej, oraz sprzedają mu tytułem zamiany 2 łany w Jaroszewie za 40 tychże grzywien11.

1438 tenże zapisuje żonie Barbarze po 200 grzywien posagu i wiana na dwóch częściach swej części z działów braterskich w mieście Sieraków z wsiami: Jaroszewo, Grobia, Tuchola, Chorzępowo i Kłosowice12.

1443 tenże otrzymuje od brata Jakuba z Sierakowa [tytułem podziału] 1/4 miasta Sieraków z 1/2 folwarku za dworem, z 1/2 łąk, jeziorami Cicha i Sadecz, części młyna Ryczywół i wsie Jaroszewo, Grobia, Kłosowice i Chorzępowo13.

1447 tenże z Sierakowa, Grobi i Jaroszewa pozwany przez Wyszotę i po jego śmierci przez jego syna Mikołaja z Bytynia o 120 zł węgierskich14.

1450 tenże daje Łukaszowi Górce wojewodzie poznańskiemu 1/4 miasta Sieraków z 1/2 starego dworu i 1/4 młyna Słodowego, 1/4 młyna Borowego, 3 części młyna Ryczywół, wsie Jaroszewo, Kłosowice, Chorzępowo, 1/4 wsi Modrakowo w zamian za 1/6 wsi Rozstępniewo i 4000 zł węgierskich15.

1435-46 Przybygniew, Przybek z Jaroszewa:

1435 tenże kupuje od Bogusza z Białcza 1/4 dziedziny Białcz, którą ten kupił od Piotra Obrzyckiego16.

1444 Wincenty z Sierakowa - tenże jeszcze w 1447 r. pozwany był z dóbr Sieraków, m. in. z Grobi, przez Mikołaja syna Wyszoty z Bytynia o 120 zł węgierskich17; Tenże sprzedaje Grobię za 400 grzywien Broniszowi z Pierwoszewa18.

1446 Przybygniew od Jana i Piotra Świdwy z Szamotuł kupuje za 80 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu części w Pietrsku, którą posiadał Sędziwój [z Pietrska]19.

1449 Jaktor niegdyś Jaroszewski kupuje Krzyszkowo od Dobrogosta z Szamotuł, kasztelana poznańskiego, za 200 grzywien20.

1449 Bronisz z Grobi kupuje od braci Wojciecha i Jakuba z Orzeszkowa za 600 grzywien 1/2 Rozbitka21.

1450 Łukasz Górka wojewoda poznański, [potem starosta generalny Wielkopolski]22:

1450 Wincenty dziedzic w Szyrakowie ,4-ą część miasta Sierakowa i 4-ą część młyna słodowego tamże i 4-ą cz. młyna worowego, i 3 części młyna Ryczywół i wsie: Jaroszewo, Kłoskowicze, Chorzampowo i 4-ą część Modrakowa w powiecie poznańskim Magnificus Dominus Łukaszowi z Górki, wojewodzie poznańskiemu [za] wieś Roszthapniewo + 4.000 zł. węgierskich sprzedał23.

1457 Bronisz z Grobi wraz z Marcinem Kaczlińskim, obaj herbu Leszczyc, zeznają, że ten sam herb posiadała matka Stanisława Brodziszewskiego24.

1462 Generosus Dominus Jakub Grobsky całą 3-ą część swych dóbr dziedzicznych tj.: Grobia, Bedzecz, St. Boskowo, St. Barklyno, W. i M. Siekowo, Sniaty, Sikorzyno i Głodno w p. kościańskim Generosus Dominus Stanisławowi Grobskiemu, bratankowi swemu rodzonemu, synowi zmarłego Michała Grobskiego z miłości stryjowskiej daje25.

1466 Szlachetni Grzegorz i Mikołaj, bracia rodzeni, niedzielni, dziedzice de Grobia, z I strony i Dobiesław, dziedzic z Rozbitka z II strony, [wiodą spór] (?)26.

1469 Nobilis Jakub z Orzeszkowa płaci należności wobec Grzegorza i Mikołaja dziedziców de Grobia27.

1469 Grzegorz i Mikołaj dziedzice w Grobi zapłacili 30 grzywien Benedyktowi Izdbieńskiemu plebanowi w Sierakowie28.

1469 Dobiesław, dziedzic z Rozbitka, Posadowa, Lewic, ręczy Szlachetnym Grzegorzowi i Mikołajowi, dziedzicom w Grobia, braciom rodzonym niedzielnym29.

1470 ciż w sporze z Piotrem Pniewskim prepozytem [przewodniczącym kapituły kanoników] włocławskim o spłatę jakichś czynszów, zapisanych na dobrach ziemskich wg postanowień sejmu piotrkowskiego30.

1478 Nobilis Andrzej Grobski, dziedzic w Grobi, na 1/2 wsi Grobia w powiecie poznańskim zapisuje 100 kop posagu i tytułem wiana, żonie Agnieszce 31.

1488 Nobilis Elżbieta, wdowa po zmarłym Janie de Byalcz, i panny: Małgorzata, Elżbieta i Burneta, matka z córkami niedzielnymi, dziedzice w Białczu, z Mikołajem z Białcza stryjem i Tomaszem dziedzicem Srzemu - wujem rodzonym, połowę Białcza w powiecie. poznańskim za 170 grzywien Jerzemu de Grobia sprzedaje32.

1499-1514 Wojciech Grobski33

1502 tenże przenosi na Grobię i na 1/2 Białcza czynsz - 2 kopy groszy rocznie od sumy 24 grzywien dla księdza Jana we Wronkach34.

1507Nobilis Jan Gorecki daje 100 grzywien posagu za siostrą swą Anną Gorecką, żoną Wojciecha Grobskiego, a w razie nie wypłacenia tego w terminie winien wyderkować połowę wsi Sanniki w powiecie gnieźnieńskim. Wojciech Grobski zobowiązał się oprawić tej żonie 100 grzywien posagu i tytułem wiana na połowie dóbr. z działów z bratem rodzonym na wsi Grobia i na połowie wsi Białcza35.

1508 tenże zapisuje żonie Annie, córce zmarłego Macieja Góreckiego, po 100 grzywien posagu i wiana na częściach w Grobi i w Białczu, należnych mu z działów z bratem Marcinem36.

1508 pobór [podatek] z Grobi: z 4 łanów37.

1509 pobór z Grobi z: 4 łanów [przekreślono14 łanów], 3 karczmy, 6 łanów po pożarze - mają wolniznę38.

1508 [nie wypełniony formularz]39.

1508-12 Łukasz Górka [starosta generalny Wielkopolski, wnuk Łukasza Górki wojewody poznańskiego]:

1508 tenże sprzedaje z zastrzeżeniem prawa wykupu za 120 grzywien półgroszy Marcinowi Lutomskiemu, altarzyście altarii Św. Apolonii w katedrze poznańskiej 8 grzywien czynszu rocznego, jaki został wykupiony ze wsi Uchorowo, na swych wsiach Góra [k. Sierakowa] i Jaroszewo, a pracowici Piotr Jakyel i Michał z Jaroszewa, kmiecie i Wawrzyn Zając włodarz oraz Stanisław kmieć z Góry w imieniu swym i pozostałych kmieci przystępują do tego zobowiązania, poddając się karom kościelnym, zaś Łukasz Górka wnosi, aby na niego przenieść prawo patronatu altarii Św. Apolonii w katedrze poznańskiej, zgodnie z darowizną, którą uczynił Wojciech. Potulicki, dziedzic w Uchorowie40.

1510 Marcin Grobski 1/2 wsi Grobia i 1/2 połowy wsi Białcz w powiecie poznańskim za 80 grzywien sprzedaje bratu rodzonemu Wojciechowi Grobskiemu.41.

1514 tenże posiada 1/2 Białcza42.

1512 Łukasz Górka otrzymuje od króla zgodę na zapisanie w dożywocie żonie Katarzynie z Szamotuł miasta Szamotuły z wsiami i miasta Sieraków z wsiami, m. in. z Jaroszewem43.

1532 Nobilis Andrzej Grobski całe części dziedziczne ojczyste z działu braterskiego, we wsiach Grobia i Białcz w powiecie poznańskim za 16 grzywien Annie Grobskiej, wdowie po Wojciechu Grobskim, matce swej, wyderkował; Anna ta, oprawę swą na wsi Białcz za 40 grzywien Kilianowi Chrzypskiemu wyderkowała44.

1533 Andrzej Gropski całą część dziedziczną wsi Grobia w powiecie poznańskim za 17 grzywien Annie Grobskiej, wdowie po zmarłym Wojciechu Grobskim, matce swej, wyderkował45.

1536 Jan Gropski, syn zmarłego Wojciecha Grobskiego, dziedziny ojczyste swe we wsiach Grobia i Białcz w powiecie poznańskim Annie Grobskiej, matce swej daje46.
1543 Jan Grobski na 1/2 swych części we wsi Białcz, i na 1/2 całej wsi Grobia w powiecie poznańskim zapisuje 250 grzywien posagu i tytułem wiana, żonie Zofji, córce Michała Prussinskiego47.

1553 pobór z Grobi: 4 1/2 łana i karczma48.

1559 Anna Grobska, pozywa Andrzeja Grobskiego, syna i spadkobiercę zmarłego Jana Grobskiego, o to iż zmarły Jan, ojciec jego, zobowiązał się tej Annie, matce swej płacić dożywocie na św. Marcin, 4 grzywny, z części ze wsi Grobia i Białcz49.

1560 kopiec narożny dzielący miasto Sieraków oraz wsie Jaroszewo i Grobia leży koło wzgórza w pobliżu Jeziora Lutomskiego50.

1560 Łukasz Górka wsie Kłosowice, Góra i Jaroszewo, które wykupił od Piotra Grodzieckiego oraz uwolnił od zapisu z 1559 na rzecz Wojciecha Suleckiego, sprzedaje braciom niedzielnym Baltazarowi, sędziemu poznańskiemu i Janowi z Trzcianki Strzeżmińskim za 5000 zł polskich z zastrzeżeniem prawa wykupu; z opisu granic tych wsi: stary, wielki, znaczny kopiec przy strudze zwanej Sucha, w pobliżu drogi ze wsi Debrzno [obecnie Ławica] i Chalin do miasta Sieraków uważa się za kopiec narożny miasta Sieraków, wsi Kłosowice i Góra; od tego kopca idąc drogą między Sierakowem i Górą aż do nowych kopcy na wzgórzu, przez strugę płynącą z jeziora wsi Jaroszewo [obecnie Jez. Jaroszewskie]; kopce po obu stronach strugi; od nich dalsze kopce przez wzgórza między Sierakowem i Jaroszewem, niezbyt oddalone od Jeziora Lutomskiego; od ostatniego z kopców między Sierakowem i Jaroszewem granica biegnie do kopca pod wzgórzem, w pobliżu Jeziora Lutomskiego, a kopiec ten rozdziela wsie Grobia i Jaroszewo51.

1560Łukasz z Górki, wojewoda łęczycki, starosta buski, całe swe wsie: Samolęza i Nowawieś w powiecie poznańskim za 5.000 zł Janowi Krotoskiemu, kasztelanowi inowrocławskiemu, sprzedaje. Tenże Górka całe wsie: Kłosowicze, Gura [!], Jaroszewo w powiecie poznańskim za 2.900 zł. Piotrowi Grodzieckiemu wyderkowuje52.

1563 7 łanów osada53.

1563 pobór z Grobi: 4 1/2 łana, 1 karczma doroczna54.

1564 dziesięcina z 6 łanów dla biskupa poznańskiego55.

1570 G. Jan Strzeżmiński z Trzcianki, całe swe wsie wyderkuje56: Kłossowicze, Góra i Jaroszewo w powiecie poznańskim, wraz ze zmarłym Baltazarem Strzeżmińskim z Trzcianki, sędzią ziemskim poznańskim, bratem rodzonym, nabyte od M. D. Łukukasza z Górki wojewody poznańskiego na wyderki za 5.000 zł., a w r. 1560 za 5.000 zł. wyderkowane Marcinowi Pozarowskiemu57.
1571M. D. Łukasz hr. z Górki, wojewoda poznański i starosta buski, całe miasto Sierakowo i wsie przyległe: Jaroszewo, Góra, Kłosowicze, Zatom Stary i Nowy, Chorzępowo, Bukowiec, Tuchola, Rzyczyny, osada Sytowiecz pustkowie w powiecie poznańskim za 70.000 talarów srebrnych Jakubowi Rokossowskiemu podkomorzemu poznańskiemu sprzedał58.
1571 G. Jakub Rokossowski, podkomorzy poznański i starosta ostrzeszowski, całe wsie: Kłosowiec, Góra, Jaroszewo, w powiecie poznańskim za 5.000 złp. wyderkował Prokopowi Broniewskiemu chorążemu. kaliskiemu59.

1577 płatnik poboru [Jakub Rokossowski, mąż Zofii Szamotulskiej] kaszt. śremski60.

1577 Andrzej Grobski płaci pobór z Grobi61.

1580 Jakub Rokossowski płaci pobór z Grobi: 4 łana. i 1/2 łana., 1 zagrobnik, 1 komornik62.

1580 płatnik poboru Jakub Rokossowski: 8 łanów, 1 łan opustoszały, 2 zagrodników63.

1587G. Jan Rokossowski, syn zmarłego Magnificus Jakuba Rokossowskiego podskarbiego koronnego, wsie: Grobia i Gora w powiecie poznańskim, z wolnym połowem w jeziorze wsi Jaroszewo i wyrębem w dobrach Sierakowskich w 3.000 zł. wyderkuje Nobilis Janowi Turkowskiemu sive [albo] Wargowskiemu64.

1591 G. Jan Rokossowski, syn zmarłego Jakuba Rokossowskiego, podskarbiego koronnego, całe miasto Sierakowo z zamkiem sierakowskim, dworem i folwarkiem i całe wsie przyległe: Jaroszewo, Góra, Kłosowicze, Zatom Stary, Zatom Nowy, Chorzepowo, Bukowiecz, Tuchola, Rzyzino, Karślino i Grobia, 2 folwarki: Kobylarnia i Modrakowo oraz Sithowiecz i inne pustki w powiecie poznańskim przez zmarłego Jakuba Rokossowskiego nabyte, G. Janowi Opaleńskiemu z Bnina, kasztelanowi rogozińskiemu, za 60.000 złp. sprzedaje65.

1603-07w Jaroszewie: 11 coloni, (osadników), którzy oddają meszne plebanowi66.

1608 Wielmożni Jan i Piotr z Bnina Opalińscy, synowie zmarłego Jana, kasztelana rogozińskiego, działy dóbr spadłych po śp. ojcu i stryju ich, oraz sum od matki zapisane Barbarze z Ostroroga Opalińskiej, kasztelanowa rogozińskiej, a matka ich zobowiązała się oprawę na dobrach tych skasować. Piotr, młodszy, miasteczko Sieraków z zamkiem i folwarkiem, i wsie przyległe: Ryzyno z folwarkiem, Karślino z folwarkiem, Tuchola, Bukowiec, Grobia z folwarkiem, Jaroszewo, Góra, Chorzempowo, Zatom Stary, Zatom Nowy, Kobylarnia z folwarkiem, Kłossowice z folwarkiem, Modrakowo i pustki wyszczególnione w rezygnacji na rzecz ich ojca od Rokossowskiego dane, dalej miasteczko Czerniewo w powiecie gnieźnieńskim z dworem, Czerniewska Wieś z folwarkiem, Rakowo z folwarkiem, Nidom z folwarkiem, Pakzyno z folwarkiem, Strzyżewo, Rybitwy i przyległości (te dobra ojciec ich miał sobie rezygnować od podkomorzego poznańskiego), do tego Hamer z folwarkiem, w powiecie kościańskim, Boruja z folwarkiem Jabło M. z folwarkiem, Jabłona St. z przyległościami (nabyte od potomków Abrahama Zbąskiego przez stryja ich ojca Piotra Opalińskiego), Jan, starszy - miasteczko Opalenica w powiecie kościańskim, z zamkiem i folwarkiem oraz wsie należące: Rudniki z folwarkiem, Miechorzewo Mokre z folwarkiem, Miechorzewo Suche, Jastrzęmbniki z folwarkiem, Porazyno z folwarkiem, Silino z folwarkiem, Ptaszkowo Wielkie i Małe z folwarkiem, Dokowo Małe z folwarkiem, części wszystkie w Dokowie Suchym, części w Parniczewie z folwarkiem, części w Łękach z folwarkiem., wieś Lubiechowo67.

1609 Piotr z Bnina Opaleński, syn zmarłego Jana kasztelana rogozińskiego, [pana] na mieście i zamku Sieraków i na wsiach: Ryzyno, Krobia, Jaroszewo, Gora, Zathom, St. i N. Chorząmpowo, Bukowiec, Tucholin, Karszlino, Modrakowo i osadach Szithowiecz pustkowie w powiecie poznańskim, 1/2 wsi Chrzypsko Małe i Wielkie, 1/2 części wsi Pakawie w powiecie poznańskim, kupuje od Wojciecha Chrzypskiego i na sumę 10.000 złp. i zapisuje sobie i bratu rodzonemu Janowi Opalińskiemu przez Wojciecha i Stanisława braci rodzonych Chrzypskich, synów zmarłego Jakóba na całym Chrzypsku Wielkim i Małym i scedowuje sobie przez Jana Opalinskiego, Zofji de Stangenberk Kostczance, córce zmarłego Krzysztofa Kostki, starosty kościerzyńskiego żonie, zapisuje posag 40.000 złp.68.
1621 Piotr z Bnina Opaliński kasztelan poznański miasto Sieraków z zamkiem i folwarkiem, i wsie: Karzslino, Tuchola, Bukowiec, Ryzyno, Grobia,Jaroszewo, Gora, Kłossowice, Zatom Stary, Kobelarnia, Chorzepow, Zatom Nowy, Chrzypsko Małe, Milino, Kłodzisko, Pakania, X. Marcinowi Szyszkowskiemu biskupowi krakowskiemu sprzedaje za 60.000 złp. z prawem. wykupu po roku69.

1662 Piotr Adam de Bnin Opaliński, podczaszy królowej, starosta śremski, syn zmarłego Krzysztofa de Bnin Opalińskiego, wojewody poznańskiego, starosty śremskiego i kowelskiego wypowiada umowę swą z Krzysztofem de Brzezie Lanckorońskiemu, kasztelanem radomskim i żoną jego Jadwigą Wktorią de Kalissany, na miasto Sierakowo, wsie: Kłossowice, Kobelarnia, Bukowiec, Zatorn Stary., Zatorn Nowy, Chorzępowo, Grobia, Jaroszewo, Karzszlino, Gora, Lutom Wielki, Ryzyna, Tuchola, Milino, Chrzypsko Wielkie, Kłodzisko, Pakowie i innych wsi do klucza sierakowskiego należących, a Annie Sienuciance córce zmarłego Piotra de Lachowce Sieniuty, żonie swej 120. 000 florenów tytułem posagu i wiana zapisuje.70

1667 Piotr Adam de Bnin Opaliński starosta śremski syn zmarłego Krzysztofa Opalińskiego, wojewody poznańskiego etc. z Teresy de Czarnkowo, całe miasto Sierakow z wsiami i zamkami: Kłosowice, Kobelarnia, Jaroszewo, Zatom Stary i Nowy, Charzampowo, Bukowiec, Tuchola, Gora, Salim [Chalin (?)], Śrem, Kaczalino, Grobia, Ryzyno, Lutom, Milino, Chrzypsko Małe i Duże, Cłodyko [Kłodzisko (?)], część Pąkowia [Pakawia (?)], Wojnowice, Łagiery (?), Szewce, cz. Kozłowa w powiecie poznańskim i miasto Szubin, Szubska Wieś, Łachowo, Kowalewo, Wąstosze, Pirsko (?), Smolniki, Turzyno, Rzemieniewice, Zalesie, Szradowo, część miasta Tuliszkowo, Tuliszkowską Wieś, Ogorzelin, Tarnowskaliska, Sarbicko, Krempa, Prcina, (?) Wielopole, Dziadowice, Katwaszyce, Deszna w województwie kaliskim (p. kaliski, kamiński, kcyński), bratu swemu Janowi Karolowi de Bnin Opalińskiemu daje jako przypadające dla niego w równym podziale71.

1671 Wielmożny Jan Karol z Bnina Opaleński, syn zmarłego Krzysztofa, wojewody poznańskiego i zmarłej Teresy Czarnkowskiej, według kontraktu małżeńskiego spisanego z Adamem Urjelem Czarnkowskim, starostą osieckim i międzyłęskim, z jednej strony i sobą z drugiej strony, sumę 332.000 złp. zobowiązuje się na swych dobrach mieście Sierakowo z przedmieściami i zamkiem i wsiami przyległymi: Kłosowice, Kobylarnia, Zatom Stary i Nowy, Chorząpowo, Jaroszewo, Bukowiec, Karslin, Ryzyn, Tuchola, Grobia, Lutom, Gura, Milino, Chrzypsko Wielkie i Małe, Kłodzisko, Pakawie, z młynami i wiatrakami: w powiecie poznańskim pannie Zofji Annie Czarnkowskiej, córce Adama Urjela ze zmarłej Teresy z Otoka Zaleskiej, żonie swej przyszłej, zapisać 200.000 złp. posagu i tytułem wiana. W sobotę po oktawie Bożego Ciała72.

1780 Piotr Mikołaj baron de Gartenberg Sadogórski, tajny radca Jego Królewskiej Mości, kontraktuje 27 grudnia tegoż roku miasto Sieraków i wsie: Kłosowice, Stary Zatom, Góra, Kobelarnia, Chorzępowo, Nowy Zatom, Radusze, Dembowiec, Bukoszewo, Bukowiec, Tuchola, Lutom, Ryzyna, Kaczlin, Grobia,Jaroszewo, Milin, Wielkie Chrzypsko, Małe Chrzypsko, w powiecie poznańskim Karolowi Abrahamowi baronowi de Fritsch, konsyljarzowi elektora saskiego, kawalerowi Orderu św. Stanisława sprzedaż za 1.255.00073. Była tam przy dawniejszej sprzedaży pozostawiona suma królowej francuskiej74.

1789 August Gotlob Stoeckhardtus, dyrektor sprawiedliwości elektoratu saskiego, Jakuba Fryderyka barona de Fritsch, ministra i rzeczywistego tajnego radcy księcia Sachsen-Weimar plenipotenta Karola Abrahama barona de Fritsch, kanclerza elektoratu saskiego, kawalera Orderu św. Stanisława, plenipotent w imieniu tegoż kanclerza; Łukasza Bnińskiego sędziego ziemskiego. poznańskiego, starostę sokolnickiego i babimojskiego, kawalera Orderu św. Stanisława, posła na sejm warszawski, obecnie dziedzica klucza Sierakowskiego z przyległościami w powiecie poznańskim, kwituje z 1 miljona złp., z sumy większej 1. 297. 859 złp. ceny klucza: miasto Sieraków, wsie Jaruszewo, Grobia, folwark Sprzeczno, Lutom, Kaczlin, Ryzyn, Milin, Chrzypsko Wielkie i Małe, Bukowiec, Tuchola, Kłosowice, Gora, Stary Zatom, Kobylarnia, Chorzempowo, Nowy Zatom, Zwierzenice [Zwierzyniec (?)], Bucharzewo, Demborskie Olendry, i młyny: Borowy, Kukawka, Kubek i Niziołek, sprzedanych Bnińskiemu 9 maja b.r.75

1813 (13/14 lutego) Na polach Grobi i Jaroszewa, jak i w okolicznych lasach prowadzone były walki odwrotowe 17 Pułku Ułanów Litewskich, po przegranej bitwie o Sieraków, stoczonej z kozakami jednej z rosyjskich „lotnych” pod dowodzeniem gen. Aleksandra hr. Czernyszewa76. Na północ od Jaroszewa, na domniemanej zbiorowej mogile żołnierzy polskich i litewskich, będących w służbie Wielkiej Armii, znajduje się miejsce upamiętnienia poległych. Restytuowany tam krzyż pochodzi z roku 1981 i ufundowany został przez miejscowe struktury Samorządnego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych „Solidarność”. Pod krzyżem, zwanym powszechnie „francuskim” umieszczono granitową tablicę, w języku polskim i francuskim.

Połowa XIX charakteryzuje się dużą aktywnością kolonizacyjną, prowadzoną na tutejszych licznych domenach rządowych, przejętych z dóbr rodziny Bnińskich w roku 1828. Grobia, Jaroszewo (w tym Diabłowo) i Sprzeczno należały do najbardziej zgermanizowanych wsi powiatu międzychodzkiego. Prężnie działały tutaj rozliczne niemieckie organizacje zawodowe, branżowe i edukacyjno- kulturalne.

Częściowa polonizacja tych terenów miała miejsce dopiero po zwycięstwie Powstania Wielkopolskiego i w okresie międzywojennym. Ponowna pełna germanizacja nastąpiła w okresie okupacji niemieckiej 1939-1945. Pełen powrót własności polskiej nastąpił z końcem lat 50-tych po ustaniu nacisków kolektywizacyjnych, wywieranych przez władze PRL.

 

Przyrodnicze walory Grobi, doceniono już w połowie XX wieku, kiedy to w 1958 roku, nad brzegiem jeziora Lutomskiego utworzono Rezerwat Przyrody „Buki nad jeziorem Lutomskim”77. Liczący 55,17 ha rezerwat leśny chroni las liściasty, tzw. buczynę. W Strategii Rozwoju Turystyki w województwie wielkopolskim, „Buczyna Lutomska” wymieniona została jako jeden z najciekawszych rezerwatów regionu.

Charakterystycznym elementem wsi jest punkt widokowy „Góra Głazów”.

Jesienią 2010 r., w Grobi otwarte zostało nowe „Centrum wsi” – ośrodek integracyjno-kulturalny.

 

Uwarunkowania (zasoby) przyrodnicze Grobi

 

Geomorfologia i ukształtowanie terenu

Rzeźba terenu, na którym rozwinęła się Grobia ukształtowana została, podobnie jak w pozostałej części gminy, w wyniku działania lądolodu (zlodowacenie bałtyckie). Na terenie Grobi wyróżnić można kilka jednostek geomorfologicznych m.in.: wysoczyznę morenową pagórkowatą pochodzenia akumulacyjnego oraz wysoczyznę morenową płaską. Dodatkowo w kilku miejscach występują stopnie terasowe, krawędzie, załomy, zbocza dolinne oraz rynny o dnie płaskim (Krygowski 1953).

 

Teren sołectwa jest silnie zróżnicowany pod względem ukształtowania powierzchni – znajdują się tutaj głębokie jary położone przy rynnowym Jeziorze Lutomskim oraz liczne pagórki czy wzniesienia. Wysokości w terenie wzrastają w kierunku południowym. W tej części sołectwa, przy drodze powiatowej, zlokalizowany jest punkt widokowy położony na pagórku o wysokości 104 m n.p.m., na którym znajduje się kilka głazów (m.in. granitowych). Miejsce to nosi nazwę „Góry Głazów”.

 

Wody

Miejscowość Grobia położona jest pomiędzy dwoma jeziorami: Jaroszewskim i Luomskim. Zbiorniki te są, jak na lokalne warunki, dużymi akwenami. Pierwsze ma powierzchnię 92,2 ha i jest jednym z najgłębszych zbiorników w gminie (głębokość maks. 35,7 m a średnia głębokość 14,2 m). Jezioro Lutomskie zajmuje obszar 172,7 ha a głębokość maks. wynosi 15 m przy średniej wynoszącej 6,7 m i jest to największe jezioro w gminie Sieraków. Oba akweny znajdują się jednak poza administracyjnymi granicami sołectwa Grobia. W południowo-wschodniej części wioski znajduje się Jez. Głęboczek o powierzchni ok. 4,8 ha. Na terenie sołectwa położonych jest również kilka mniejszych akwenów – stawów hodowlanych. Przy świetlicy wiejskiej znajduje się zbiornik wodny, który służy mieszkańcom do wypoczynku oraz rekreacji. Przez obszar sołectwa przepływa Struga Jaroszewska.

 

Użytkowanie ziemi i jakość gleb

W strukturze użytkowania ziemi dominują grunty orne oraz w mniejszym stopniu łąki. We wschodniej oraz południowej części sołectwa znajdują się również tereny leśne – m.in. Buki nad Jez. Lutomskim (rezerwat przyrody).

 

Grobia charakteryzuje się dobrymi (na tle innych terenów gminy Sieraków) glebami pod względem ich przydatności do prowadzenia rolniczej produkcji roślinnej (dominują: kompleksy żytni bardzo dobry, dobry i słaby oraz w mniejszym stopniu pszenny wadliwy; gleby III, IV oraz V klasy bonitacyjnej). Tereny łąk należą do kompleksu użytki zielone średnie oraz słabe (gleby IV, V i VI klasy bonitacyjnej). Na obszarze miejscowości dominują gleby należące do następujących typów genetycznych: pseudobielicowe, brunatne właściwe, oraz piaskowe różnych typów genetycznych (materiał stanowią głównie piaski gliniaste lekkie oraz piaski słabo gliniaste).

 

Ochrona środowiska

Teren Grobi objęty jest ochroną w ramach Sierakowskiego Parku Krajobrazowego, obszaru Natura 2000 Puszcza Notecka (obszar specjalnej ochrony ptaków; PLB3000015) oraz Natura 2000 Ostoja Międzychodzko-Sierakowska (specjalny obszar ochrony siedlisk; PLH300032; fragmenty zachodniej i wschodniej części jednostki). Co niezwykle istotne, już od 1959 r. szczególnej ochronie – w formie rezerwatu przyrody – podlegają tereny położone przy zachodnim brzegu Jeziora Lutomskiego. Rezerwat ten zabezpiecza unikatowy w skali gminy las bukowy porastający jar przy jeziorze rynnowym (na ryc. 2H).

 


Podania i legendy związane z
Grobią

Most na Jeziorze Lutomskim78.

Opowiada się w Sierakowie i okolicy, że w Grobi, niedaleko Szwedzkiego Okopu, leżał dawniej most przez Jezioro Lutomskie. Pale tego mostu można jeszcze teraz zobaczyć. Niektórzy twierdzą, że most wykonany był ze skórzanych pasów. Woźnica Dąbski z Sierakowa opowiadał, że słyszał o swym zamordowanym poprzedniku, który przed dwustu laty, wozem zaprzężonym w cztery woły wiózł przez ten most starą szlachciankę. Woły miały złote rogi, przy których wisiały kolorowe wstążki.

 

Szwedzki szaniec pod Grobią79.

Na polach Grobi, przy jeziorze Lutomskim, znajduje się tzw. szwedzki szaniec, ciekawy pomnik ze starych czasów, częściowo przez naturę, częściowo przez ludzi wzniesiony. Na jego zboczu znaleziono kilka skorupek urn i stare kości. Szaniec o znacznym obwodzie ma trzy oddzielne wierzchołki. Usypany został, jak się twierdzi, przez Szwedów, którzy mieli w tym miejscu obozować.

 

Powiada się , że przed wielu laty w pobliżu znaleziono podczas orki hełm. W środkowym wierzchołku szańca znajduje się zagłębienie. Miał tam stać namiot króla Gustawa Adolfa80. Niedaleko od tego miejsca stoi krzak dzikiej róży i ludzie opowiadają, że szwedzki oficer rzucił różę, którą miał w butonierce, a ona tam gdzie spadła zapuściła korzenie i wyrósł ów krzew róży.

 

Duchy wodne w Jeziorze Jaroszewskim81.

Kiedyś w Jeziorze Jaroszewskim było dużo raków. Biedni ludzie chodzili je nocą łowić przy świetle łuczywa. Pewnego razu zauważyli wynurzająca się z wody procesję ze śpiewami, przy biciu dzwonów zatopionego miasta. Ludzie padli na kolana, a procesja przeszedłszy koło nich, weszła znowu do jeziora.

 

Powstanie Jeziora Jaroszewskiego82.

Kiedy Pan Jezus przybywał w te strony nauczać, napotkał miasto, którego mieszkańcy nie chcieli słuchać Słowa Bożego. Zasmucony poszedł za miasto i przenocował u biednej wdowy. Umywszy się rano, wylał wodę z miednicy w stronę owego miasta. Woda nagle rozlała się, zaczęło jej przybywać coraz więcej, aż w końcu zalała całe miasto. Utworzyło się rozległe jezioro zwane Jaroszewskim.

 

Zatopiony klasztor koło Jaroszewa83.

Na Jeziorze Jaroszewskim koło Sierakowa leży mała wysepka, która przed wielu laty miała być dużo większa. Na niej, jak jedni opowiadają, miało być miasto, a według drugich – tylko klasztor, który później się zapadł. W tym miejscu jezioro jest bardzo głębokie. W pobliżu wyspy powstał wodny wir i tam właśnie miał stać kościół, którego dzwony jeszcze dzisiaj w określonych godzinach słychać. Jakiś mężczyzna opowiadał, że kiedyś popłynęli tam rybacy i swoją łódką uderzyli o coś twardego. Gdy obejrzeli łódkę na lądzie, znaleźli na niej odcisk krzyża84.

 

Zatopiony zamek pod Sierakowem85.

Obok wsi Jaroszewo znajduje się jezioro, które otoczone jest wysokimi wzniesieniami. Na jego miejscu przed wielu laty miał stać zamek, który potem wśród grzmotów i błyskawic się zapadł. Przyczyną tego było to, że właściciel zamku kiedyś podczas tańca bluźnił Bogu. Zagłębienie, które powstało przez zapadnięcie się zamku i jego otoczenia miało być wypełnione wodami strumienia, który dawniej przepływał koło zamku. Każdego wieczoru koło godziny jedenastej ma się zamek ponownie ukazywać. Widać wówczas tańczących dawnych jego mieszkańców, a ten, kto chce się temu przypatrywać, też musi tańczyć.

 

Dzwony kościelne w Jeziorze Jaroszewskim86.

Innym razem jakaś dziewczyna szła do wspomnianego jeziora po wodę. Naraz u wiader uwiesiły się dzwony. Przestraszona niebacznie rzuciła przekleństwo. W tej chwili dzwony wpadły z powrotem do wody.

 

Zakopana polska korona królewska87.

Jezioro pod Jaroszewem, w którym pogrążony jest kościół, otoczone jest wysokimi wzniesieniami, wśród których leży wilgotna łąka. Tam została zakopana polska korona królewska. Opowiadano, że król wybrał kilku mężczyzn, którzy mieli koronę zakopać. W cichą letnią noc poszli w to miejsce i w punkcie wskazanym przez króla zakopali koronę. By jednak zapobiec ujawnieniu nieprzyjacielowi miejsca ukrycia korony, wysłał król innych ludzi w kierunku jeziora, aby powracających zabili. Jeszcze dzisiaj, gdy wieje wiatr, słychać wyraźny szczęk broni i jęki mordowanych. Co roku, w dzień śmierci zdradzonych, można usłyszeć bijące w jeziorze dzwony.

 

1 WR 1 nr 146, 444, 498, 499, 823.

2 WR 1 nr 669.

3 WR 1 nr 1509, 1329.

4 WR 1 nr 680, 844, 851.

5 WR 1 nr 870.

6 PZ 5, 78.

7 PZ 11, 148v.

8 PG 1, 51 i Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 523 (Nr 1378) 1434, (f. 51).

9 PG 1, 92.

10 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 707 (Nr 1378) 1435, (f. 92).

11 PG 1, 92.

12 PG 1, 90 II.

13 PZ 14, 221.

14 PZ 16, 17.

15 PG 4, 52v.

16 PG 1, 86.

17 PZ 16, 17.

18 PG 2, 46v.

19 PG 2, 157.

20 PG 3, 53v.

21 PG 3, 40.

22 PG 4, 52v.

23Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 259 (Nr 1381) 1450, (f. 52v).

24 Kozierowski - Nieznane nr 51 a; (KcG 2, 2v).

25 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 4189 (Nr 1384) 1462, (f. 162v).

26 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1300 (Nr 19 zs) 1466, (f. 137).

27 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1361 (Nr 19 zs) 1469, (f. 190v).

28 ACC 49, 8v.

29 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1389 (Nr 19 zs) 1469, (f. 204v).

30 AC 2 nr 1329.

31 PG 9, 100v.

32 PG 10, 94v; Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 6545 (Nr 1387) 1488, (f. 94v).

33 PG 62, 43.

34 PG 12, 213.

35 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 547 (Nr 862) 1507, (f. 225v) i (f. 226).

36 Pg 13, 139v.

37 ASK I 3, 11.

38 ASK I 3, 49.

39 ASK I 3, 20.

40 ACC 85 k. 86v, 113, 133.

41 PG 14, 93; Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1613 (Nr 786) 1510, (p. 184).

42 PG 69, 496v.

43 MS 4/2 nr 10209.

44 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 6769 (Nr 1393) 1532, (f. 485v) i (f. 486).

45 tamże - 6947 (Nr 1393) 1533, (f. 536v).

46 tamże - 151 (Nr 1394) 1536, (f. 66).

47 tamże - 2423 (Nr 1395) 1543, (f. 77).

48 ASK I 5, 161.

49 Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 10612 (Nr 901) 1559, (f. 300v).

50 PG 19, 726.

51 PG 19, 724-726.

52Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 8892 (Nr 1396) 1560, (f. 796).

53 ASK I 5, 235.

54 ASK I 5, 226.

55 IBP 307.

56 wg Encyklopedii Staropolskiej Glogera: „Wyderkaffy, wyderki . Nazwa pochodzi od niemieckiego wyrazu Wiederkauf. Zakupowanie czynszów czyli dochodów z nieruchomości w pewnej oznaczonej kwocie. Zakupienie to można buło odkupić za zwrotem sumy szacunkowej. W gruncie rzeczy nie było to nic innego, jak pobieranie procentu pod formą zakupienia dochodu, a prawo z r. 1635 postanowiło, aby czynsz roczny od każdego sta wynosił po zł. 7. Wierzyciel przecież, czyli mniemany nabywca, nie mógł wypowiadać kapitału, co tylko mógł uczynić dłużnik, płacący czynsz. To właśnie zastrzeżenie prawa wykupu zwało się po niemiecku Widerkauf. Był jeszcze w Polsce inny rodzaj wyderku, mianowicie sprzedaż dóbr z warunkiem, że sprzedającemu za zwrotem szacunku wolno odkupić dobra. Był to rodzaj zastawu. Ks. Marcin Śmigielski, jezuita, w czasach Zygmunta III, autor broszury p.t. "O Lichwie i o Wyderkach, Czynszach, spólnych zarobkach, Najmach, Arendach i o Samokupstwie", mówi, że wyderkaffy były kontraktem pospolitym po wszystkiej Polsce i Litwie”.

57Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 10728 (Nr 1398) 1570, (f. 97).

58 tamże - 10941 (Nr 1398) 1571, (f. 205).

59 tamże - 10981 (Nr 1398) 1571, (f. 224).

60 ASK I 5, 715.

61 ASK I 5, 691.

62 ŹD 20.

63 ŹD 35.

64Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 12824 (Nr 1400) 1587, (f. 46).

65 tamże - 13497 (Nr 1400) 1591, (f. 759).

66 AV 3, 35.

67Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1310 (Nr 980) 1608, (f. 74v).

68 tamże – 5788 (Nr 1406) 1609, (f. 644).

69 tamże – 8139 (Nr 1412) 1621, (f. 738).

70 tamże – 1427 (Nr 208) 1662, (f. 124).

71Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 1491 (Nr 208) 1667, (f. 257).

72 tamże – 897 (Nr 1870) 1671, (f. 108).

73 tamże – 17057 (Nr 1357) 1780, (f. 244).

74 szerzej – Zwierzykowski Michał „Sieraków i jego właściciele…”, s. 63-70.

75Teki Dworzaczka – Biblioteka Kórnicka PAN - 9844 (Nr 1375) 1789, (f. 433).

76 szerzej: Sierakowskie Zeszyty Historyczne nr 5, Sieraków - grudzień 2010, s. 35-56.

77 Łęcki Włodzimierz „Pojezierze Międzychodzko-Sierakowskie - Przewodnik”, Wydanie VII, Poznań 2010, s. 287-293.

78 Łysiak Wojciech „Góra duchów – zbiór dawnej prozy ludowej znad dolnej Warty i Obry”, Gorzowskie Towarzystwo Kultury – Biblioteka Regionalna, Gorzów Wlkp. 1989, str. 86.

79 tamże, str. 109.

80 Obecność króla Gustawa Adolfa orientuje treść podania na lata wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Nic jednak nie wiadomo o pobycie wojsk szwedzkich w Wielkopolsce w tym okresie. Można domniemywać iż treść tego przekazu została przeniesiona z terenu Pomorza Zachodniego w drodze tzw. importu kulturowego.

81 Łysiak Wojciech „Góra duchów – zbiór dawnej prozy ludowej znad dolnej Warty i Obry”, Gorzowskie Towarzystwo Kultury – Biblioteka Regionalna, Gorzów Wlkp. 1989, str. 97 – T-4060.

82 tamże, str. 99.

83 tamże, str. 102, T-7070.

84 Niezmiernie interesujące są ustalenia współczesnych płetwonurków, którzy dokonując licznych lustracji tego akwenu, znajdują ociosane bloki kamienne, a na znacznej głębokości zachował się fragment wybrukowanej drogi prowadzącej ku wyspie [przyp. autora].

85 Łysiak Wojciech „Góra duchów – zbiór dawnej prozy ludowej znad dolnej Warty i Obry”, Gorzowskie Towarzystwo Kultury – Biblioteka Regionalna, Gorzów Wlkp. 1989, str. 102, T-7070.

86 tamże, str. 106.

87 tamże, str. 107.

 

Stowarzyszenie Puszcza NoteckaProgram Rozwoju Obszarów WiejskichUrząd Miasta i Gminy SierakówWojewództwo WielkopolskieLeaderUnia Europejska

Realizacja: Krzyżaniak, Projekt graficzny: Mateusz Klein, Silnik: Joomla!

Menu główne

Historia

Przyroda